Ośrodek Odosobnienia w Strzelinie
Ośrodek odosobnienia w Strzelinie został założony na podstawie Dekretu o stanie wojennym (art. 41 ust. 1), jako miejsce przetrzymywania członków opozycji antykomunistycznej.
Ośrodek funkcjonował w okresie od 3 września 1982 r. do 31 grudnia 1982 r.; ośrodek podlegał OZZK we Wrocławiu; komendantem był naczelnik ZK mjr Włodzimierz Czekalski; internowano tu działaczy „Solidarności” głównie z ówczesnego woj. wrocławskiego, m.in. (Stefan Chanas, Jerzy Gnieciak, Andrzej Ogorzałek, Jerzy Malinowski); na trzy dni przed oficjalnym powołaniem ośrodka odosobnienia, po protestach sierpniowych 1982 r., umieszczono tam grupę kilkudziesięciu opozycjonistów. 2 września wszystkich przewieziono do Nysy, a następnie zwolniono; największą liczbę internowanych – 121 mężczyzn - odnotowano w dn. 31 sierpnia 1982 r. i 12 września 1982 r. Przez obóz przeszło 212 internowanych.
Strzelin to dolnośląskie miasto położone 37 km na południe od Wrocławia nad rzeką Oławą. Ośrodek Odosobnienia dla internowanych został utworzony w Zakładzie Karnym funkcjonującym od dn. 23 czerwca 1980 r. Wcześniej administracja i skazani przebywali w Ośrodku Zewnętrznym Aresztu Śledczego we Wrocławiu w zabudowaniach usytuowanych przy kopalni granitu w Strzelinie. W październiku 1980 r. przebywało tam ponad trzystu skazanych, na których nałożono obowiązek pracy w przyległych do więzienia kamieniołomach.
Internowani zostali umieszczeni w niewyremontowanym pawilonie, który nie nadawał się do zamieszkiwania: był brudny i zdewastowany w stopniu kwalifikującym do gruntownego remontu. Dla opozycjonistów przygotowano cele mieszkalne o pow. 24 m2, a nawet 42 m2, w których przebywało od trzech do sześciu osób. Oprócz tego w każdej celi znajdowało się oddzielne pomieszczenie sanitarne z toaletą, a pralnia i prysznice mieściły się na parterze budynku. Mimo dobrej infrastruktury internowani jedynie raz w tygodniu mogli korzystać z kąpieli (w soboty), a w celach nie mieli ciepłej wody. Ponadto internowani skarżyli się na niewłaściwe oświetlenie. Posiłki w Strzelinie miały formalnie wartość odżywczą na poziomie prawie 4000 kcal. Internowani objęci byli opieką medyczną: w ośrodku przez dwie godziny dziennie, z wyjątkiem sobót i niedziel, pracował lekarz. Ponadto internowanym pomocy udzielały zatrudnione na pełen etat felczer oraz pielęgniarka. Internowani mieli prawo do codziennego spaceru. Regulamin ośrodka zezwalał na spacery pomiędzy 9:00 a 13:00, ale jedynie przez jedną godzinę dziennie. Spacerniak w Strzelinie był malutki, ogrodzony wysoką siatką z drutem kolczastym. Poruszać się można było po wyznaczonej wąskiej (1,20m) betonowej ścieżce w kwadracie 15 m x 15 m. Jedyną jego atrakcją były 3 ławki 4-osobowe. Spacery faktycznie nigdy nie były dłuższe niż 45-50 minut.
Internowany miał możliwość raz na dwa tygodnie dokonywać określonej ilości zakupów artykułów żywnościowych, przedmiotów osobistego użytku i in. w kantynie ośrodka, czyli tzw. „wypiski”. Pieniądze internowanych deponowane były na ich osobistych kontach, pieniądze mogły wpłacać również ich rodziny, a za zgodą komendanta także inne osoby lub instytucje.
Internowani we własnym zakresie organizowali sobie czas wolny. Mogli oglądać telewizję, grać w gry stolikowe i tenisa stołowego. Zgodnie z regulaminem internowani mieli prawo do korespondencji z rodziną, listy podlegały cenzurze, i docierały do bliskich po kilkunastu dniach i więcej od wysłania. Każdy internowany miał prawo do widzeń z najbliższymi raz w miesiącu, których maksymalny czas nie przekraczał sześćdziesięciu minut. Były jednak sytuacje jak w dn. 14 listopada 1982 r., kiedy to komendant ośrodka, mimo wydanego wcześniej zezwolenia, nie wpuścił do ośrodka kilkudziesięciu osób z dziećmi chcących odwiedzić internowanych.
Na terenie ośrodka miała miejsce akcja protestacyjna: protest głodowy, który podjęli opozycjoniści (18 osób) przywiezieni z Nysy w listopadzie 1982 r., m.in. w sprzeciwie wobec niewpuszczenia na widzenia rodzin internowanych.
Ośrodek odosobnienia wizytowali przedstawiciele Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w dn. 23-24 listopada 1982 r. Ostatni internowany został zwolniony z ośrodka w dn. 10 grudnia 1982 r. Ośrodek zlikwidowano 31 grudnia 1982 r.
Opracowanie: Archiwum IPN
Literatura/Źródła:
Perlak Bartłomiej. Internowani na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie. Wrocław-Warszawa: IPN – Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu, 2017.
„Zakład Karny w Strzelinie”, Służba Więzienna, https://www.sw.gov.pl/strona/opis-zaklad-karny-w-strzelinie [2020-12-10].
AIPN 1585/15234.
AIPN Wr 276/7
