Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Grudzień 1981

Słownik pojęć

Atanda

w więziennej gwarze specjalna jednostka straży więziennej, uzbrojona w hełmy, pałki i tarcze, przeznaczona do pacyfikacji wszelkich przejawów buntu, wielokrotnie używana przeciwko internowanym i więźniom politycznym.

„Azalia”

kryptonim operacji przeprowadzonej nocą z 12 na 13 grudnia 1981 r., w toku której wojsko oraz jednostki MSW opanowały budynki radia, telewizji i telekomunikacji, oraz przecięły łączność telefoniczną.

Bibuła

wywodzące się jeszcze z końca XIX w. popularne określenie podziemnej prasy.

Bojkot telewizji

ogłoszony przez środowisko aktorskie po wprowadzeniu stanu wojennego bojkot oficjalnych środków masowego przekazu, będący znakiem sprzeciwu aktorów wobec poczynań władz.

Drugi obieg wydawniczy

istniejący od połowy lat 70., alternatywny wobec oficjalnego.

Ekstrema

określenie radykalnego skrzydła NSZZ „Solidarność”, powszechnie stosowane w propagandzie władz.

Element antysocjalistyczny

propagandowe określenie przeciwników władz PRL.

Godzina milicyjna

zakaz poruszania się bez specjalnej przepustki, obowiązujący w pierwszych miesiącach stanu wojennego w godzinach 22.00 – 6.00, w niektórych regionach okresowo także w innych godzinach.

Internat

popularna nazwa ośrodka internowania.

Internowanie

masowo stosowana w okresie obowiązywania stanu wojennego forma represji, polegająca na izolacji wybranych osób (na podstawie decyzji komendanta wojewódzkiego MO) w ośrodkach (obozach) internowania, rozpoczęta nocą z 12 na 13 grudnia 1981 r. Łącznie do grudnia 1982 r. w obozach internowania znalazło się 9736 osób, przy czym niektóre dwu-, a nawet trzykrotnie.

„Jodła”

kryptonim operacji przeprowadzonej nocą z 12 na 13 grudnia 1981 r., w toku której Służba Bezpieczeństwa wraz z milicją internowały, na podstawie przygotowanych wcześniej list, kilka tysięcy osób, przede wszystkim działaczy NSZZ „Solidarność” i opozycji.

Kartki

talon, upoważniający do zakupu niektórych towarów w określonej ilości. W 1981 r. przywrócono w PRL reglamentację (ograniczoną sprzedaż) niektórych artykułów spożywczych. System sprzedaży kartkowej rozbudowano w okresie stanu wojennego, objął on obok wielu artykułów spożywczych także niektóre towary przemysłowe (np. buty, benzyna, papierosy).

„Klon”

kryptonim operacji rozpoczętej 13 grudnia 1981 r., w ramach której przeprowadzano „rozmowy ostrzegawcze” z osobami, które podejrzewano o skłonność do podjęcia działalności skierowanej przeciwko władzom stanu wojennego.

Komisarze wojskowi

pełnomocnicy Komitetu Obrony Kraju, oficerowie WP, formalnie sprawujący kierownictwo nad wieloma zakładami pracy i instytucjami po wprowadzeniu stanu wojennego.

Koksownik

kosz z żelaznych prętów, w którym żarzyły się bryły koksu; w grudniu 1981 r. koksowniki ustawione na ulicach miast służyły żołnierzom i milicjantom do ogrzewania się podczas mrozu.

Krzyże kwietne

jedna z popularnych, spontanicznych form manifestacji sprzeciwu wobec stanu wojennego. Polegała na układaniu w miejscach publicznych krzyży z kwiatów, upamiętniających ofiary reżimu komunistycznego.

Lojalka (deklaracja lojalności)

pisemne wyrzeczenie się działalności opozycyjnej, do podpisania którego zmuszano po wprowadzeniu stanu wojennego działaczy NSZZ „Solidarność”.

Militaryzacja

nadanie w okresie stanu wojennego wojskowego charakteru niektórym kluczowym przedsiębiorstwom i instytucjom (np. koleje państwowe, kopalnie, fabryki zbrojeniowe), celem uniknięcia organizacji w nich strajków i innych protestów. Pracę w zmilitaryzowanych przedsiębiorstwach regulowały przepisy wojskowe.

Neozwiązki

popularna nazwa nowych związków zawodowych, całkowicie zależnych od władz, powstających od października 1982 r., kiedy to rozwiązano wszystkie dotychczasowe związki, na czele z NSZZ „Solidarność”.

Obywatelskie Komitety Ocalenia Narodowego (OKON)

powstające od początków 1982 r. komitety poparcia dla WRON, grupujące przede wszystkim działaczy PZPR. W lipcu 1982 r. weszły w skład Patriotycznego Ruchu Ocalenia Narodowego (PRON).

Ogólnopolski Komitet Oporu (OKO)

pierwsza ogólnopolska struktura podziemia, powołana w styczniu 1982 r. przez członków Prezydium KK NSZZ „Solidarność” – Andrzeja Konarskiego i Eugeniusza Szumiejkę. Zakończyła działalność w kwietniu 1982 r. na skutek różnicy zdań wśród liderów konspiracji i powstania TKK.

Opornik

element elektroniczny, wpięty w ubranie w okresie stanu wojennego był najpopularniejszym symbolem sprzeciwu wobec władz.

Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON)

fasadowa organizacja utworzona w lipcu 1982 r. przez działaczy PZPR, ZSL i SD oraz prorządowych organizacji katolickich, zastąpiła Front Jedności Narodu. Działalność PRON miała być dowodem rzekomego masowego poparcia społeczeństwa dla władz. Organizacja przestała istnieć w listopadzie 1989 r.

Solidarność Walcząca

radykalne ugrupowanie konspiracyjne, powstałe w czerwcu 1982 r. we Wrocławiu, w wyniku różnicy zdań w łonie Regionalnego Komitetu Strajkowego. Wkrótce działalność SW przybrała zasięg ogólnopolski; jej przywódcą był Kornel Morawiecki.

Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (TKK)

kierowniczy organ podziemia, powołany 22 kwietnia 1982 r. przez Zbigniewa Bujaka, Władysława Frasyniuka, Władysława Hardka i Bogdana Lisa. TKK istniała do października 1987 r., skupiając w swych szeregach reprezentantów najważniejszych regionów.

Weryfikacja

proces usuwania z wielu zawodów zwolenników „Solidarności”, objął m.in. dziennikarzy, nauczycieli i wykładowców akademickich.

Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON)

pozakonstytucyjny organ, sprawujący najwyższą władzę w okresie stanu wojennego, złożony z wyższych oficerów Wojska Polskiego. Na czele WRON, złożonej z 22 osób, stał gen. Wojciech Jaruzleski.

Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej (ZOMO)

utworzone w 1957 r. specjalne, skoszarowane oddziały milicji, przeznaczone m.in. do tłumienia masowych protestów ulicznych.

 

Opcje strony