Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Grudzień 1981

Bydgoszcz (Fordon)

Ośrodek Odosobnienia Bydgoszcz-Fordon


Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych Bydgoszcz-Fordon został utworzony w miejscowym Zakładzie Karnym (osławionym więzieniu kobiecym), powstał na mocy Zarządzenia nr 50/81/CZZK Min. Sprawiedliwości z 13 XII 1981. Podstawę prawną do utworzenia Ośrodków Odosobnienia (powszechnie nazywanych obozami wzgl. ośrodkami internowania) stanowiły przepisy dotyczące wprowadzenia stanu wojennego – rozdział V (art.art. 42–45, „Środki prewencyjne”) dekretu Rady Państwa PRL z dn. 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. PRL 1981, nr 29, poz. 154). Miał być to początkowo jedyny Ośrodek Odosobnienia, w którym miano umieszczać internowane kobiety. W Pawilonie I więzienia utworzono specjalny oddział, do którego przywiezione były w pierwszym rzucie najbardziej znane opozycjonistki z obszaru całego kraju. Należały do nich m.in. Anna Walentynowicz, Alina Pienkowska, Joanna Gwiazda, Halina Mikołajska, Anka Kowalska, Gaja Kuroniowa oraz Grażyna Wendt-Przybylska. Ostateczna lista osadzonych tam kobiet według sporządzonej listy z początku stycznia 1982 roku liczyła 44 osoby. Były to głownie kobiety z Gdańska, Torunia, Grudziądza, Bydgoszczy oraz pojedyncze mieszkanki Płocka i Konina. Do więźniów politycznych Ośrodka Odosobnienia Bydgoszcz-Fordon według dokumentacji zgromadzonej przez ośrodki opozycyjne zaliczono ponadto: Danutę Gulgo, Teresę Hulboj, Reginę Jung, Halinę Komstę, Ewę Kubasiewicz, Henrykę Kubaczek, Marię Kurtyń, Marię Łaszewską, Zofię Łyżbicką, Irenę Michalską, Mariannę Rygielską, Helenę Sopel, Ewę Szwedę, Reginę Tuszakowską i Aleksandrę Trzaskę. Wyżej wymienione kobiety przemocą wyprowadzano ze swoich mieszkań i domów, rozłączając z rodzinami (niejednokrotnie z dziećmi). Natomiast w samym miejscu odosobnienia przy Zakładzie Karnym Bydgoszcz-Fordon były one skazane na izolację i dodatkowo poddawano je nękającym przesłuchaniom, podczas których sugerowano im złożenie fałszywych zeznań. Komunistycznej władzy zależało na wspólnym odosobnieniu wszystkich opozycyjnych kobiet w jednym miejscu. Nie zdawano sobie jednak sprawy z solidarności tego środowiska. Jak mówiła po latach jedna z osadzonych Halina Sarul – ‘’Popełnili straszny błąd, bo tak naprawdę światopogląd, świadomość, bojowość i determinacja tych kobiet tam się ukształtowała. Gdyby oni trzymali nas oddzielnie, to opozycja w stanie wojennym i potem całkiem inaczej by wyglądała. A tak, to był wspaniały opozycyjny uniwersytet.’’

Ostatecznie jednak mając głównie na celu sprawy wizerunkowo-propagandowe rządzący Polską Ludową postanowili przenieść z dniem 6 stycznia 1982 roku główny obóz internowania dla kobiet z bydgoskiego Fordonu do zmilitaryzowanego w tym celu Ośrodka Wczasowego Zarządu Głównego ZZ Pracowników Prasy, Książki, Radia i Telewizji w Gołdapi. Definitywnie więzienie w Bydgoszczy przestało pełnić funkcję Ośrodka Odosobnienie dla Internowanych Kobiet dnia 1 sierpnia 1982 roku.

Opracowanie: Archiwum IPN

Literatura/Źródła:

Marcin Zwolski, Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych Kobiet w Gołdapi, Encyklopedia Solidarności, t. 2. http://www.encysol.pl/wiki/O%C5%9Brodek_Odosobnienia_dla_Internowanych_Kobiet_w_Go%C5%82dapi [data dostępu: 2020-11-03].

Hanka Sowińska, ‘’O więzionych kobietach przypomina tablica”, Gazeta Pomorska 22 czerwca 2009 r. https://pomorska.pl/o-wiezionych-kobietach-przypomina-tablica/ar/7054681 [data dostępu: 2020-11-03].

[Zakład Karny w Bydgoszczy-Fordonie/Opis jednostki] https://www.sw.gov.pl/strona/opis-zaklad-karny-w-bydgoszczy-fordonie [data dostępu: 2020-11-03].

https://infofordon.pl/aktualnosci/5545/ [data dostępu: 2020-11-03].

Marcin Zwolski, ‘’Babski uniwersytet opozycyjny’’, Pamięć. pl 1(10), 2013: 43-46. https://www.polska1918-89.pl/pdf/babski-uniwersytet-opozycyjny,1671.pdf [data dostępu:    2020-11-04].

AIPN 1836/46

AIPN 0236/453

AIPN Sz 410/41

Opcje strony