Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Grudzień 1981

Hrubieszów

Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych w Hrubieszowie powołano na podstawie artykułu 45 ustęp 1 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. z 1981 r., Nr 29, poz. 154) w Zakładzie Karnym utworzonym 31 lipca 1968 r.

Więzienie w Hrubieszowie należało do ciężkich. Raport „Prawa człowieka i obywatela w PRL” podaje, że dochodziło w nim do pobić, brakowało należytej opieki lekarskiej, zła była jakość posiłków i dużo mniejsze możliwości obiegu informacji. Po przewiezieniu do ośrodka internowani zostali rozmieszczeni po czterech w jednej celi. Przysługiwał im codzienny spacer na tzw. małym spacerniaku, na który wychodzili pojedynczymi celami. Był to wysoko obmurowany kwadratowy mały plac, od góry zasłonięty siatką i przypominający swą konstrukcją klatkę. Oficjalna prasa docierała do więzienia z kilkudniowym opóźnieniem i mimo fragmentaryczności przekazywanych informacji, dodatkowo zawierała dziury po wyciętych przez cenzora wiadomościach. Sytuację tę w pewnym stopniu poprawiał radiowęzeł więzienny, nadający Program Pierwszy Polskiego Radia. Pozwalał on, między innymi, na wysłuchanie niedzielnych mszy świętych transmitowanych z kościoła Św. Krzyża w Warszawie, a nadawanych od 21 września 1980 r. Wpływało to dodatnio na morale wielu więźniów.

Funkcję kapelana więziennego pełnił ks. Tadeusz Pajurek. Na początku jego posługi wszyscy byli nieufni, ale gdy wychowawca zaproponował spowiedź w swoim pokoju, a kapelan odmówił obawiając się podsłuchu, przełamano bariery. Odtąd spowiedź zawsze była w świetlicy w czasie głośnych modlitw. 13 grudnia 1981 r. próbował wraz z ks. Stanisławem Chomiczem odprawić mszę, ale nie został wpuszczony do środka. Po wprowadzeniu stanu wojennego wraz z ks. Edmundem Kłopotkiem został wyznaczony do opieki nad internowanymi.

Ośrodek odwiedzał lubelski biskup pomocniczy Zygmunt Kamiński. W czasie jednej z homilii mówił o przekazywaniu miłości jako wartości uniwersalnej i ponadczasowej. Na skutek skarg internowanych interweniował u abp. Bronisława Dąbrowskiego, a ten u gen. Kiszczaka w sprawie utrudnień ze strony pracowników więzienia w zakresie dostępności do posług religijnych. Dotychczasowy sposób sprawowania liturgii stał się przedmiotem konfliktu między kapelanem, więźniami, a naczelnikiem zakładu. Internowani ogłosili strajk. Zarzewie dalszej eskalacji buntu zażegnała interwencja biskupa. Duża życzliwość kpt. Tadeusza Solaka umożliwiła swobodny kontakt kapelana z internowanymi i przekazywanie im pomocy charytatywnej.

Przez jednostkę przewinęło się około 150 internowanych. Wśród nich byli tacy, którzy po 1989 r. pełnili ważne funkcje polityczne w państwie. W dawnym województwie zamojskim internowano 121 osób. W samym Hrubieszowie oraz rejonie hrubieszowskim zatrzymano łącznie 19 osób, przewożono ich do Komendy Rejonowej Milicji Obywatelskiej w Hrubieszowie, a następnie więźniarkami – mimo istnienia miejscowego ośrodka - do Aresztu Śledczego w Krasnystawie, gdzie również zorganizowano miejsce odosobnienia.

Podziemna Poczta "Solidarność" w 1984 r. wydała znaczek pocztowy „Obóz internowania w Hrubieszowie” upamiętniający ten ośrodek. Był to blok sześciu znaczków ciętych o nominale 200 zł w kolorach czarnym i czerwonym wyobrażających: 1. W kole Polska za drutem kolczastym. 2. Kotwica, w środku litera "P". 3. Orzeł w koronie. 4. Głodówka. 5. Orzeł w koronie, w środku Matka Boża z Dzieciątkiem. 6. Solidarność w Dniu Kobiet.

Opracowanie: Archiwum IPN

Literatura/Źródła:

Stan wojenny w dokumentach władz PRL (1980–1983), wybór, wstęp i opracowanie Bogusław Kopka, Grzegorz Majchrzak, Warszawa 2001, dok. nr 7, s. 65-66.

Marek Żukowski, Ośrodki odosobnienia w Polsce w latach 1981-1982, Stowarzyszenie Pokolenie, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2013.

Zbiory Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, Znaczek poczty "Solidarność", sygn. Zn 524 III http://www.sowiniec.com.pl/php/5_p_solidarna.php?ID3=28&s=4&li=1&sort=OPS [dostęp: 03-12-2021]

Stan wojenny w regionie świętokrzyskim 1981-1983, red. Paweł Gotowiecki, Ostrowiec Świętokrzyski 2013, https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/9107/Stan%20wojenny%20w%20regionie%20%20wi%20tokrzyskim%201981-1983.pdf?sequence=1 [dostęp: 03-12-2021]

Adrian Małecki, „W podziękowaniu za odwagę i niezłomność”, strona Służby Więziennej, https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/zaklad-karny-w-hrubieszowie-37-rocznica-wprowadzenia-stanu-wojennego [dostęp: 03-12-2021]

Zakład Karny w Hrubieszowie, opis jednostki na stronie Służby Więziennej, https://www.sw.gov.pl/strona/opis-zaklad-karny-w-hrubieszowie [dostęp: 09-12-2021]

Opcje strony