Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Grudzień 1981

Kwidzyn

Ośrodek Odosobnienia w Kwidzynie


Ośrodek Odosobnienia w Kwidzynie został założony na podstawie Dekretu o stanie wojennym (art. 41 ust. 1) zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca grudnia 1982 roku, jako miejsce przetrzymywania członków opozycji antykomunistycznej. Ośrodek zorganizowano w Zakładzie Karnym wybudowanym na przełomie lat 1976/1977 z przeznaczeniem na Ośrodek Pracy Skazanych dla potrzeb Zakładów Celulozowo-Papierniczych. Kwidzyński ośrodek zaczął funkcjonować 4 kwietnia 1982 r., i był drugim co do wielkości na Pomorzu.

Ośrodek znajdował się przy ul. Lotniczej i zajmował powierzchnię około 1,5 hektara. Teren ogrodzony był płotem z betonowych płyt o wysokości 4m.

W dwóch narożnikach ogrodzenia rozmieszczono wieżyczki strażnicze wyposażone w telefon, reflektor oraz przenośną radiostację. Ośrodek stanowiły 4 połączone ze sobą budynki oraz budynek administracyjny i socjalny (kuchnia, pralnia, magazyny).

W ośrodku zasady pobytu, formalne prawa i obowiązki internowanych normował regulamin. Obiektu strzegli funkcjonariusze Służby Więziennej, komendantem został major Stefan Mikołajczak.

Internowanych umieszczono w więziennych celach, jednak z możliwością swobodnego poruszania się w godz. 8-22. Po wieczornym apelu następowało zamknięcie cel. Dzień zaczynał się porannym apelem, posiłki spożywane były przez internowanych w odrębnym pomieszczeniu.

Oficjalnie internowanym przysługiwał godzinny spacer, jednak nie później niż do godz. 22.

W ośrodku znajdowała się biblioteka i świetlica z możliwością korzystania z telewizji. Do dyspozycji internowanych urządzono boiska do siatkówki i koszykówki. Internowanym udało się wynegocjować z komendantem ośrodka znaczącą poprawę warunków izolacji.

Raz w miesiącu odbywały się godzinne widzenia z rodzinami i posługa religijna. Opiekunem był wikariusz ks. Leszek Kuczyński z kościoła p.w. Miłosierdzia Bożego w Kwidzynie. Opieka duszpasterska polegała na odprawianiu mszy świętej w niedziele i święta, udzielaniu sakramentów i okazjonalnych rozmowach z osadzonymi.

Internowali mieli możliwość wysyłania i otrzymywania listów.

Internowani prowadzili w miarę swoich możliwości działalność kulturalno-artystyczną, poligraficzną i wydawniczą. Organizowali oni wykłady, kursy i akademie historyczne oraz językowe. Drukowano m.in. czasopismo „Nasza Krata”, „podziemne” znaczki pocztowe, plakaty, własne obwieszczenia i regulaminy (należy zwrócić uwagę, że było to zabronione, druk odbywał się bez zgody władz ośrodka).

Kolportaż listów i materiałów odbywał się przy pomocy internowanych, którzy byli zwalniani z ośrodka oraz poprzez członków rodziny odwiedzających internowanych.

Do lipca 1982 r. widzenia w ośrodku w Kwidzynie odbywały się raz w miesiącu i trwały jedną godzinę, istniała jednak możliwość przedłużenia widzenia przez komendanta ośrodka na prośbę internowanego. Ze względu na zwiększoną liczbę internowanych, poproszono komendanta Mikołajczaka, aby od lipca widzenia odbywały się zbiorowo, na sali widzeń i sąsiadującym placu. Pierwsze spotkanie osadzonych i ich rodzin na nowych zasadach odbyło się 7 sierpnia 1982 r. Podczas wieczornego apelu okazało się, że nie ma jednego internowanego, któremu podczas widzenia ze swoją rodziną udało wydostać się z ośrodka. W konsekwencji ucieczki internowanego komendant Mikołajczak podjął decyzję o wycofaniu zgody na zbiorowe widzenia nazajutrz, tj. 8 sierpnia. Doprowadziło to do protestu internowanych, co skutkowało przywróceniem wspólnych widzeń.

W ramach działalności konspiracyjnej 13 dnia każdego miesiąca odbywały się symboliczne protesty z okazji rocznicy wprowadzenia stanu wojennego.

Ucieczka internowanego i uroczystość z 13 sierpnia stały się bezpośrednim powodem odwołania komendanta kwidzyńskiego ośrodka, zastąpił go mjr Juliusz Pobłocki z Zakładu Karnego w Sztumie. Nowy komendant nie respektował sposobu widzeń z rodzinami uzgodnionego przez internowanych z jego poprzednikiem.

14 sierpnia 1982 r. w wyznaczonym dniu odwiedzin, zgodnie z nowym nowymi wytycznymi komendanta, nie wpuszczono do ośrodka już oczekujących rodzin internowanych. Spowodowało to podjęcie protestu przez internowanych, skutkiem czego była pacyfikacja internowanych przez ściągnięte oddziały kwidzyńskiej milicji, sztumskich strażników więziennych i elbląskiego ZOMO. Podczas pacyfikacji brutalnie pobito 80 protestujących, w tym wielu ciężko, a później przeszukaniem (a właściwie przetrząśnięciem) cel i rewizją internowanych, w czasie której rekwirowano "niedozwolone" przedmioty i niszczono napisy zrobione przez internowanych.

15 sierpnia 1982 r. po tym zajściu 98 internowanych podjęło protest głodowy, ogłosili swoje postulaty, w tym ukarania winnych pobicia, powołania specjalnej komisji do zbadania zajść z 14 sierpnia, usunięcia komendanta Pobłockiego i dopuszczenia do obozu przedstawicieli Episkopatu Polski i Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.

Większość internowanych zakończyła głodówkę 17 sierpnia, po przybyciu delegacji MCK, jednak 35 osób protestowało do 29 sierpnia.

Wiadomości o zdarzeniach z 14 sierpnia rozeszły się w bardzo szybkim tempie, już następnego dnia o zajściach w ośrodku mówili w kazaniach księża kilku kwidzyńskich parafii katolickich. 16 sierpnia w Kwidzyniu pojawiły się ulotki informujące o pobiciu internowanych, informacje rozpowszechniał również personel medyczny z kwidzyńskiego Zakładu Opieki Zdrowotnej. W upowszechnianiu informacji o zajściach wzięli także udział pracownicy Olsztyńskich Zakładów Graficznych, którzy potajemnie wydrukowali specjalną ulotkę.

Decyzję o zamknięciu ośrodka (wraz z pozostałymi ośrodkami internowania) podjął minister sprawiedliwości 28 grudnia 1982 r. .

Opracowanie: Archiwum IPN

Literatura/Źródła:

Sprawa kwidzyńska 1982. Internowanie, pobicie, proces, aut. Karol Nawrocki; wybór i oprac. materiałów ikonograficznych Karol Lisiecki; współpr. Tomasz Żuroch-Piechowski, Gdańsk, Kwidzyn: Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2012.

Grzegorz Wołk, Ośrodki odosobnienia dla Internowanych, ‘Encyklopedia Solidarności’, https://encysol.pl/es/encyklopedia/hasla-rzeczowe/14106,Osrodki-Odosobnienia-dla-Internowanych.html

Jacek K. Matysiak, NSZZ Solidarność – Wspomnienie, ‘Polsko-Polonijna Gazeta Internetowa Kworum’, 30-08-2020, http://www.kworum.com.pl/art9195,nszz_solidarnosc_wspomnienie.html

https://polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981/archiwalia/osrodki-odosobnienia/119993,Akcja-protestacyjna-w-Osrodku-Odosobnienia-w-Kwidzynie-14-sierpnia-1982.html

Opcje strony