Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Grudzień 1981

Łęczyca

Ośrodek Odosobnienia  Łęczycy


Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych w Łęczycy został założony na podstawie Dekretu o stanie wojennym (art. 41 ust. 1) Zarządzeniem nr 50/81/CZZK Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 grudnia 1981 roku, jako miejsce przetrzymywania członków opozycji antykomunistycznej. Ośrodek zorganizowano w miejscowym Zakładzie Karnym.

Zakład Karny w Łęczycy mieścił się w klasztorze podominikańskim, zbudowanym w połowie XIV wieku (w podobnym czasie co mury miejskie i zamek królewski); dominikanie w Łęczycy byli obecni już w XIII wieku. Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej Łęczyca znalazła się pod panowaniem pruskim, w 1799 r. Prusacy (w ramach generalnej kasaty klasztorów katolickich na zajętych ziemiach polskich) zajęli klasztor dominikanów, i następnie w 1801 r. przekształcili go w więzienie. W takim charakterze obiekt funkcjonował ponad 200 lat. Ponieważ obiekt nie spełniał odpowiednich nowoczesnych norm pobytowych dla więźniów, w 2006 roku doszło do całkowitej likwidacji Zakładu Karnego. Należy dodać, iż Zakład Karny w Łęczycy należał do więzień, w którym były bardzo ciężkie warunki dla osadzonych, o zaostrzonym rygorze. W ciągu ponad dwóch wieków funkcjonowania nie dane było nikomu stamtąd uciec. Można stwierdzić, że było to jedno z najcięższych więzień w ówczesnej Polsce. Do cel więzienia można było wtrącić około pół tysiąca więźniów. Były jednak czasy, kiedy liczba odsiadujących wyroki przekraczała grubo ponad tysiąc.

Obecnie obiekt pozostaje własnością Skarbu Państwa, w 2013 i 2018 r. był wystawiony na sprzedaż (nie znalazł się chętny do nabycia budynku).

Zakład Karny w Łęczycy działał w charakterze miejsca izolacji internowanych w województwach skierniewickim i łódzkim kobiet i mężczyzn od nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku do 7 stycznia 1982 roku, kiedy to większość tam przetrzymywanych osób przeniesiona została do Ośrodka Odosobnienia w Łowiczu. Krótki okres przetrzymywania tam internowanych spowodowany był tym, że w całym regionie łódzkim nie było odpowiednich miejsc przystosowanych do tego typu celów. Dlatego władze postanowiły do czasu zorganizowania ośrodków odosobnienia adekwatnych do zaistniałej sytuacji, umieścić wszystkie osoby przeznaczone do zatrzymania w dostępnych więzieniach na terenie dzisiejszego województwa łódzkiego. Jednym z wytypowanych do tego miejsc było wyżej wymienione więzienie.

Internowanych w Ośrodku Odosobnienia w Łęczycy umieszczono w tamtejszych bardzo małych, ciemnych i zimnych celach. Panował w nich straszny chłód właściwy kilkusetletniemu budynkowi. Tak wspominał to miejsce jeden z internowanych tam opozycjonistów:  „Więzienie w Łęczycy zrobiło na mnie niesamowite wrażenie. Cele przypominały te z francuskich filmów o hrabim Monte Christo – grube mury, małe zablindowane okienka”. Do izb więziennych kierowano po sześciu internowanych. W celach stały po trzy piętrowe prycze, pomiędzy którymi było tak niewiele miejsca, że przebywający ledwo mogli przejść obok siebie. Ogromnym problemem była niska temperatura panująca w więzieniu. Wielu internowanych (którym nieraz brakowało bielizny i ubrań) wkładało pod ubranie gazety, wydawane im do czytania przez funkcjonariuszy ośrodka. W celach zainstalowany był głośnik radiowęzłowy zwany „kołchoźnikiem”, z którego puszczano radiową Jedynkę. Odosobnionym w Łęczycy należał się tylko jeden godzinny spacer w ciągu całego dnia, odbywający się przed obiadem. Każdemu z izolowanych przysługiwały trzy posiłki dziennie (śniadanie, obiad oraz kolacja) oraz menażka wraz z nożem, widelcem i garnuszkiem

Internowani na początku stanu wojennego w Ośrodku Odosobnienia w Łęczycy spędzili tam Święta Bożego Narodzenia. W dniu Wigilii wychowawca placówki dostarczył opłatki internowanym, którzy złożyli sobie wzajemnie świąteczne życzenia. W tym uroczystym dniu także dzienne wyżywienie było lepsze niż powszedniego dnia. Niektórzy internowani zrobili naprędce świąteczne dekoracje z rzeczy osiągalnych w tym momencie w celi, wszyscy wspólnie śpiewali kolędy.

Warto zaznaczyć, iż nikt z bliskich internowanych nie został poinformowany, dokąd zostali oni wywiezieni. Dla rodzin internowanych w Ośrodku Odosobnienia w Łęczycy okres ten był wielkim utrapieniem i codziennie przeżywaną gehenną. Pierwsze widzenia możliwe były dopiero w pierwszej dekadzie stycznia 1982 roku w Ośrodku Odosobnienia w Łowiczu, dokąd przewieziono internowanych z Łęczycy. Do najbardziej znanych działaczy opozycyjnych internowanych w Zakładzie Karnym w Łęczycy należeli: Benedykt Czuma, Maria Dmochowska, Marek Edelman, Władysław Frasyniuk, Jerzy Kropiwnicki i Konrad Tatarowski.

Opracowanie: Archiwum IPN

Literatura/Źródła:

AIPN 529/30; AIPN 529/30

„Więzienie, Łęczyca”, opuszczone.net, https://www.opuszczone.net/wiezienie-leczyca [dostęp: 2020-11-16].

Henryk Marczak, „Wykaz osób internowanych w Ośrodku Odosobnienia w Łowiczu, oraz osób z regionu łódzkiego internowanych w innych ośrodkach odosobnienia na terenie kraju”, Region Ziemia Łódzka NSZZ „Solidarność”, http://www.solidarnosc.lodz.pl/sold/historia/internowani.html [dostęp: 2020-11-16].

Justyna Sobczak, „Poznaj historię dawnego Zakładu Karnego w Łęczycy. I zajrzyj do środka”, Łęczyca Nasze Miasto 19 marca 2018 r., https://leczyca.naszemiasto.pl/poznaj-historie-dawnego-zakladu-karnego-w-leczycy-i-zajrzyj/ar/c3-4574751 [dostęp: 2020-11-16].

„Zespół klasztorny Dominikanów w Łęczycy”, Regionalny Katalog Zabytków Województwa Łódzkiego, http://www.kultura.lodz.pl/pl/poi/2323 [dostęp: 2020-12-22].

„Dawny klasztor Ojców Dominikanów Łęczyca, woj. łódzkie”, przetargi-gctrader.pl nr 17/10/2013 z 17 października 2013 r., https://www.przetargi-gctrader.pl/nieruchomosci/dawny-klasztor-ojcow-dominikanow [dostęp: 2020-12-22].

Opcje strony