Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Grudzień 1981

Bytom (Miechowice)

Ośrodek Odosobnienia w Bytomiu-Miechowicach


Ośrodek Odosobnienia w Bytomiu-Miechowicach został utworzony 8 kwietnia 1982 roku  na podstawie Dekretu o stanie wojennym (art. 41 ust. 1), jako miejsce przetrzymywania kobiet - działaczy związkowych i członków opozycji antykomunistycznej.

Ośrodek w Bytomiu-Miechowicach utworzony został w budynku Ośrodka Doskonalenia Kadr Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, który mieścił się w podmiejskim lesie nieopodal miejscowości Rokitnica. Był to ośrodek przeznaczony wyłącznie dla kobiet, przeszło przezeń 55 internowanych. Teren ośrodka był strzeżony przez funkcjonariuszy Zmotoryzowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej. Służbę pełniono całodobowo w systemie trzyzmianowym (14 funkcjonariuszy na zmianę oraz dowódca warty i kierowca). Dodatkowo ochronę wewnętrzną stanowił jeszcze jeden posterunek – obchodowy. Pełniąca w nim służbę funkcjonariuszka miała za zadanie patrolowanie całego budynku, w tym pokoi, w których przebywały internowane. Kadra całego ośrodka liczyła 18 osób: funkcjonariusze Służby Więziennej (komendant, funkcjonariuszka pełniąca funkcję wychowawcy i pielęgniarki, funkcjonariuszka obsługująca sekretariat, depozyt i ewidencję oraz 4 oddziałowe). Funkcje Komendanta ośrodka pełnił oddelegowany zastępca naczelnika Zakładu Karnego w Jastrzębiu-Zdroju porucznik Józef Nawój, jego zastępcą była porucznik Zofia Trefon. Dodatkowo załogę ośrodka uzupełniali zmilitaryzowani: lekarz, referent do spraw gospodarczych, 6 kucharek i 3 palaczy węgla. Nadzór gospodarczo – finansowy nad ośrodkiem sprawował Areszt Śledczy w Bytomiu.

Internowane zakwaterowane były w 3-6 osobowych pokojach znajdujących się na dwóch kondygnacjach (liczba internowanych była dwukrotnie większa niż miejsc w pokojach). Pomieszczenia, w których przetrzymywano internowane, były niedostatecznie ogrzewane, przez co musiały one np. spać w ubraniach. Na każdym piętrze znajdował się węzeł sanitarny z WC, a także natryski z ciepłą i zimną wodą czynne całą dobę. Spożywanie posiłków miało miejsce w jadalni ośrodka w ściśle określonych porach. Kuchnia wyposażona była w piec węglowy, maszynkę do mięsa, stół, a także kredens do przechowywania naczyń. Obok kuchni znajdowało się pomieszczenie wyposażone w zlewozmywak, dwa zlewy i szafkę wyposażoną w naczynia i sztućce. Ponadto do dyspozycji internowanych były dwie lodówki. Do obsługi kuchni zatrudnionych było sześciu pracowników cywilnych. Wyżywienie było złej jakości, i nieraz nie nadawało się do spożycia (spleśniały chleb, jedzenie z insektami). Przetrzymywane w ośrodku kobiety miały otrzymywać bieliznę pościelową (której jednakże brakowało), komplet piżam i pantofle. Były one zobowiązane do samodzielnego dbania o ubrania, tzn. same prały swoją odzież. Pościel była zmieniana co dwa tygodnie i prana na miejscu w ośrodku. Internowane za pieniądze znajdujące się na koncie depozytowym mogły dwa razy w miesiącu kupić m.in. artykuły żywnościowe, tytoniowe oraz przemysłowe. Przedmioty wartościowe (biżuteria, zegarki) należące do osadzonych, były złożone w depozycie komórki finansowej ośrodka. Jeżeli internowana chciała jednak zachować je przy sobie, miała do tego prawo, po złożeniu indywidualnego oświadczenia dotyczącego osobistej odpowiedzialności za niezdeponowane rzeczy. Internowanym zezwolono na posiadanie przy sobie przedmiotów służących do utrzymania higieny osobistej, listów i zdjęć najbliższych, a także przedmiotów kultu religijnego, wszelkich legalnych czasopism i książek.

Dzień rozpoczynał i kończył się apelem, w trakcie którego internowane zezwolono na przyjmowanie „swobodnej pozycji” (tj. w odróżnieniu od więźniów nie kazano im stawać na baczność przed strażnikami więziennymi). Pobudka wyznaczona była na godzinę 7:00, cisza nocna obowiązywała od godziny 23:00.

W holu ośrodka znajdowała się tablica informacyjna z regulaminem pobytu osób internowanych, porządkiem dnia, jadłospisami oraz zarządzeniami wewnętrznymi komendanta ośrodka. Internowanych nie zmuszano do wykonywania prac w ośrodku poza czynnościami niezbędnymi do utrzymania czystości w swoich pokojach i innych przez nie użytkowanych. W ośrodku znajdował się gabinet lekarski wyposażony w podstawowy sprzęt medyczny oraz podstawowe medykamenty niezbędne do codziennego leczenia i pierwszej pomocy. Lekarz miał udzielać na bieżąco porad zgłaszającym się internowanym i w razie potrzeby kierował pacjentkę na specjalistyczne badania do szpitala Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Katowicach; mimo to uzyskanie porady było utrudnione, nie sprowadzano także leków zapisanych przez lekarza w ośrodku. Trudne warunki w ośrodku oraz szykany stosowane przez władze powodowały liczne zachorowania – spośród 55 internowanych aż 40 było hospitalizowanych.

Internowane formalnie miały prawo do codziennego wysyłania i otrzymywania listów. W ośrodku odbywały się również widzenia w każdą niedzielę w ściśle wyznaczonych godzinach. Udzielano ich jednorazowo, nie więcej niż trzem osobom dorosłym z najbliższej rodziny, nie wliczając w to osób niepełnoletnich. Podczas widzeń internowane miały prawo do przekazywania rodzinom nadmiaru żywności lub innych przedmiotów otrzymanych od organizacji charytatywnych. Widzenia znacząco ograniczano, niekiedy do 10 minut raz w miesiącu, odwiedzających poddawano umyślnym szykanom (np. bezpodstawnej dezynfekcji).

W każdą niedzielę i święta kościelne w ośrodku odbywały się msze święte. Internowane mogły codziennie spacerować jedną godzinę na dziedzińcu ośrodka (spacery były skracane nawet do 10 minut). Do dyspozycji kobiet była również sala do gry w tenisa stołowego, biblioteka i sala telewizyjna. Ośrodek odosobnienia w Bytomiu-Miechowicach istniał do lipca 1982 roku, kiedy to zwolniono przetrzymywane tam kobiety w związku z interwencją Zarządu Ligi Kobiet.

Opracowanie: Archiwum IPN

Literatura/Źródła:

Marek Żukowski, Ośrodki odosobnienia w Polsce w latach 1981–1982. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2014.

Tomasz Kozłowski, Jan Olaszek, „Internowani w stanie wojennym. Dane statystyczne”, Pamięć i Sprawiedliwość nr 2(16), 2010.

Stan wojenny w dokumentach władz PRL (1980–1983), wybór, wstęp i opracowanie Bogusław Kopka, Grzegorz Majchrzak, (seria „Dokumenty”, t. 6), Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2001.

http://www.encysol.pl/wiki/O%C5%9Brodek_Odosobnienia_dla_Internowanych_w_Bytomiu-Miechowicach [dostęp 2020-11-16].

„Obóz internowania w Bytomiu-Miechowicach”, silesia.edu.pl https://silesia.edu.pl/index.php/Ob%C3%B3z_internowania_w_Bytomiu-Miechowicach [dostęp 2020-11-16].

Grzegorz Wołk, „Ośrodki Odosobnienia dla Internowanych”, Encyklopedia Solidarności t. 1, http://www.encysol.pl/wiki/O%C5%9Brodki_Odosobnienia_dla_Internowanych[dostęp 2020-11-16].

https://13grudnia81.pl/sw/opor-spoleczny/slownik-pojec/6669,Jodla.html[dostęp 2020-11-16].

AIPN BU 529/23

AIPN BU 529/29

AIPN BU 1585/15228

Opcje strony