Ośrodek Odosobnienia w Opolu
Ośrodek odosobnienia w Areszcie Śledczym w Opolu został założony na podstawie Dekretu o stanie wojennym (art. 41 ust. 1) Zarządzeniem nr 50/81/CZZK Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 grudnia 1981 roku, jako miejsce przetrzymywania członków opozycji antykomunistycznej.
Areszt Śledczy w Opolu mieszczący dzisiaj przy ul. Sądowej 4, na początku swojego istnienia (w latach 1897-1881) funkcjonował jako jeden z gmachów Zespołu Budynków Królewskiego Pruskiego Sądu i Więzienia. Podczas II wojny światowej został częściowo zniszczony, po wojnie został odbudowany zgodnie z pierwotnymi założeniami architektonicznymi. W okresie Polski Ludowej wśród więźniów było wielu Ślązaków podejrzewanych o współpracę z reżimem nazistowskim oraz osoby z zarzutami działalności antypolskiej. W okresie od grudnia 1945 do września 1946 roku naczelnikiem więzienia był Salomon Morel, były komendant obozu Zgoda w Świętochłowicach.
Zatrzymanych działaczy Solidarności i innych organizacji opozycyjnych z terenu województwa opolskiego zwożono najpierw do komend w danym mieście, a potem do wyznaczonych ośrodków internowania. Początkowo głównym ośrodkiem internowania dla województwa opolskiego był areszt śledczy w Opolu przy ul. Sądowej. Następnie uwięzionych odsyłano do ośrodków docelowych. Dla działaczy z województwa opolskiego były to głównie ośrodki w Nysie, Grodkowie i Strzelcach Opolskich, gdzie ośrodki internowania utworzono w zakładach karnych. Zdarzały się też „zsyłki” w dalsze rejony kraju, np. do obozów internowania w Gołdapi, Darłówku czy Uhercach. Taki schemat działania władz potwierdzają relacje internowanych. Opolski działacz NZS i KPN Wiesław Ukleja wspomina, że po zatrzymaniu we własnym mieszkaniu w dniu 14 grudnia, zanim doprowadzono go do Aresztu Śledczego, kilka godzin spędził w Komendzie Miejskiej MO przy ul. Leona Powolnego. Z kolegami, również zaangażowanymi w działalność antykomunistyczną, spotkał się w Areszcie Śledczym przy ul. Sądowej, dokąd przetransportowano go z Komendy Miejskiej. Internowani z województwa opolskiego trafiali początkowo także do aresztu milicyjnego w podziemiach gmachu KW MO przy ul. Korfantego.
Na blisko 70 miejsc odosobnienia podlegających Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych w Wrocławiu, gdzie umieszczano internowanych na Śląsku, 57 stanowiły po prostu więzienia, zakłady karne, areszty śledcze. Warunki, w jakich znaleźli się internowani, były takie same jak te, w których przebywali aresztowani i osadzeni za przestępstwa pospolite.
W samym Opolu i na Opolszczyźnie nie miały miejsca poważniejsze protesty czy strajki. W całym województwie opolskim na początku stanu wojennego zastrajkował tylko jeden zakład – od 14 grudnia strajkowała Huta im. Świerczewskiego w Zawadzkiem. Władza bała się gwałtownych reakcji oraz oporu społecznego, i dlatego jej reakcja była bardzo ostra. Wyłączając falę aresztowań działaczy opozycyjnych, i związane z tym niejednokrotnie brutalne działania milicji, w Opolu w tych dniach nie odnotowano przestępstw kryminalnych, ani nie doszło do żadnego wypadku samochodowego. Powodem tego stanu były wzmocnione patrole milicji i wojska oraz wprowadzenie godziny milicyjnej od 22 do 6 rano, a także zakaz poruszania się pojazdami prywatnymi. Na początku czerwca 1982 r. łączna liczba internowanych (w wielu ośrodkach internowania) pozostających „w dyspozycji” opolskiej SB wynosiła 68 osób.
Opracowanie: Archiwum IPN
Literatura/Źródła:
Bartłomiej Perlak, Internowani na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie : ośrodki odosobnienia podległe Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych we Wrocławiu (1981-1982), Wrocław: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2017.
Marek Kowalski, „Niezwykła książka w 36 rocznicę wprowadzenia stanu wojennego”, Portal Swidnica24.pl, https://swidnica24.pl/2017/12/niezwykla-ksiazka-w-36-rocznice-wprowadzenia-stanu-wojennego/ [Dostęp z dnia: 03-12-2020].
Grzegorz Bieniarz, „Stan wojenny w Opolu”, Niezależna Gazeta Obywatelska, https://ngopole.pl/2010/12/08/stan-wojenny-w-opolu/ [Dostęp z dnia: 03-12-2020]
Areszt Śledczy w Opolu, opis jednostki na stronie Służby Więziennej, https://sw.gov.pl/strona/opis-areszt-sledczy-w-opolu [dostęp 12-11-2021].
Barbara Sypko, „Internowania w województwie opolskim”, gość.pl opolski 10.12.2016, https://opole.gosc.pl/doc/3592518.Internowania-w-wojewodztwie-opolskim [dostęp 03-12-2020]
