Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Wrzesień 1939

11 kwietnia

Adolf Hitler wydaje dyrektywę nakazującą opracowanie strategicznego planu wojny z Polską i określającą cele dla niemieckich sił zbrojnych (Fall Weiss, czyli wariant biały).

13 kwietnia

Prasa francuska publikuje oświadczenie premiera Francji Edouarda Daladiera akceptujące polsko-francuskie i polsko-brytyjskie konsultacje militarne, połączone z deklaracją natychmiastowej pomocy militarnej w sytuacji zagrożenia ze strony Niemiec. Deklaracja ta jest odczytywana jako potwierdzenie obowiązującego wciąż polsko-francuskiego sojuszu wojskowo-politycznego z 19 lutego 1921 r.

17 kwietnia

Ambasador sowiecki w Berlinie Aleksiej Mieriekałow oświadcza w niemieckim ministerstwie spraw zagranicznych, że różnice ideologiczne nie powinny być przeszkodą dla normalizacji stosunków sowiecko-niemieckich, a następnie dla ich dalszego „ulepszania”.

28 kwietnia

W Reichstagu Adolf Hitler wypowiada polsko-niemiecki pakt o nieagresji oraz brytyjsko-niemiecki układ morski z 1935 r. „Ordynarne przypisywanie obecnie Niemcom przez prasę światową agresywnych zamiarów doprowadziło do znanych Panom tzw. propozycji gwarancji [brytyjskich] i zobowiązania się przez rząd polski do wzajemnej pomocy (...). W związku z tym uważam, iż zawarty przeze mnie i marszałka Piłsudskiego układ został przez Polskę jednostronnie pogwałcony i wobec tego nie obowiązuje już” (1939, 28 kwietnia, Berlin, Fragment przemówienia A. Hitlera w Reichstagu w sprawie wypowiedzenia polsko-niemieckiego paktu o nieagresji, cyt. za: Sprawa polska w czasie drugiej wojny światowej na arenie międzynarodowej, Warszawa 1965, s. 21-22).

3 maja

Odwołanie Maksyma Litwinowa, polityka sowieckiego pochodzenia żydowskiego, ze stanowiska komisarza spraw zagranicznych Związku Sowieckiego. Jego miejsce zajął, zachowując piastowane dotąd stanowisko przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych (premiera), Wiaczesław Mołotow, rodowity Rosjanin. Posunięcie to interpretowane jest jako jeden z kroków ułatwiających sowiecko-niemieckie porozumienie przeciwko Polsce i Zachodowi.

5 maja

Przemówienie Józefa Becka w Sejmie RP odrzucające niemieckie żądania: „Pokój jest rzeczą cenną i pożądaną. Nasza generacja skrwawiona w wojnach, na pewno na pokój zasługuje. Ale pokój, jak prawie wszystkie sprawy tego świata, ma swoją cenę wysoką, ale wymierną. My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę. Jest jedna tylko rzecz w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna. Tą rzeczą jest honor” (Wiek XX w źródłach, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 2001, s. 178–180).

19 maja

Zakończenie polsko-francuskich rozmów sztabowych. W podpisanym tego dnia protokole Francja zobowiązywała się, że w wypadku niemieckiego ataku na Polskę rozpocznie działania ofensywne przeciwko Niemcom swoimi głównymi siłami w 15 dniu wojny. „Płk [dypl. Józef] Jaklicz [z-ca szefa Sztabu Generalnego WP] zapytuje, czy Polska może liczyć na to, że w wypadku skierowania przeciwko niej głównego wysiłku niemieckiego, siły francuskie przekroczą granice, by podjąć ofensywę przeciw Niemcom? Gen. [Maurice] Gamelin, [szef sztabu Generalnego armii francuskiej] udziela mu w tej mierze zapewnień” (1939, 16 maja, Paryż, protokół polsko-francuskich rozmów sztabowych, cyt. za Wojna Obronna Polski 1939, Wybór źródeł, Warszawa 1968, s. 249).

20 maja

Nowy komisarz spraw zagranicznych Związku Sowieckiego Wiaczesław Mołotow oświadcza ambasadorowi niemieckiemu Friedrichowi Wernerowi von der Schulenburgowi, że toczące się negocjacje handlowe między obydwoma państwami wymagają nowej „bazy politycznej”. W ten sposób dawał do zrozumienia, że mimo wszystkich różnic politycznych i ideologicznych Moskwa jest zainteresowana współpracą z Berlinem w okresie zwiększającego się napięcia politycznego w Europie.

23 maja

Tajna narada w Kancelarii Rzeszy z udziałem najwyższych dowódców wojskowych, podczas której Adolf Hitler przedstawia cele w nadchodzącym konflikcie z Polską: „Polska będzie zawsze po stronie naszych nieprzyjaciół. [...] Gdańsk nie jest bynajmniej przedmiotem zatargu. Idzie tu o rozszerzenie naszej przestrzeni życiowej na Wschodzie” (cyt. za: Sprawa polska w czasie drugiej wojny światowej na arenie międzynarodowej, Warszawa 1965, s. 30).

22 lipca

Agencja TASS ogłasza wznowienie sowiecko-niemieckich rokowań handlowo-kredytowych. Pod tą przykrywką prowadzone są też rozmowy polityczne.