Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Sierpień 1980

9 października

► Czesław Miłosz otrzymuje literacką Nagrodę Nobla. ► Sędzia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie Zdzisław Kościelniak w wywiadzie dla „Trybuny Ludu”: […] długość procesu rejestracji zależy od odpowiedniego przygotowania dokumentów. Sformułowania muszą być jasne, precyzyjne, zgodne z zasadami Konstytucji i przepisami prawa obowiązującymi w PRL. […] ► Ukazuje się 1. numer „Niezależności” – Informatora NSZZ „S” Regionu Mazowsze. Redakcję tworzą: Jan Łojak, Katarzyna Karpińska, Małgorzata Lanota, Ludwika Wujec, Krystyna Lityńska, Magdalena Korotyńska, Irena Lewandowska, Ewa Kulik, Julia Czarnecka, Marek Kossakowski, Paweł Malko, Konrad Bieliński, Seweryn Blumsztajn, Jerzy Kłosiński, Jerzy Modlinger, Do 13 grudnia 1981 r. ukaże się 168 numerów.

10 października

► W Szczecinie I sekretarz KC PZPR Stanisław Kania spotyka się z prezydium MKR NSZZ „Solidarność”. Rozmowa dotyczy realizacji porozumień sierpniowych, kwestii dostępu „Solidarności” do środków masowego przekazu i sytuacji gospodarczej kraju. ► W Stoczni Gdańskiej odbywa się posiedzenie Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Poległych w Grudniu 1970 r., w którym uczestniczą Lech Wałęsa, przedstawiciele gdańskiego MKZ, wiceminister Kultury i Sztuki Wiktor Zin oraz przedstawiciele dyrekcji stoczni. Minister Zin akceptuje ostateczną wersję plastyczną i konstrukcyjną pomnika, wedle projektu inżyniera Bogdana Pietruszki. Odsłonięcie ma nastąpić 16 grudnia 1980 r. ► Ukazuje się 1. numer pisma Samorządu Studentów UW „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający”. Redaguje zespół: Marcin Frybes, Krzysztof Kopczyński, Jan Skórzyński, Agnieszka Romaszewska, Katarzyna Zarańska, Andrzej Friszke. Do 13 grudnia 1981 r. ukaże się 11 numerów. ► Ukazuje się 1. numer „Nauki-Techniki-Oświaty” – Informatora Wewnętrznego NSZZ Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze. Redakcję tworzą: Wojciech Kamiński, Piotr Ogrodziński, Józef Orzeł, Jerzy Smagowicz, Włodzimierz Wypych, Zbigniew Zawadzki, Henryk Szlajfer, Andrzej Drawicz, Agnieszka Maciejowska, Mirosław Malcharek, Barbara Markiewicz, Marek Rapacki, Tadeusz Wypych, Maciej Stasiński, Adam Romaniuk. Do 13 grudnia 1981 r. ukażą się 22 numery.

11 października

► Gdański MKZ wysyła list do premiera Józefa Pińkowskiego, w którym wyraża protest przeciwko […] wydaniu Uchwały 81/80 Rady Ministrów z dnia 6 września 1980 r. Uchwała dotyczy postrajkowych podwyżek będących przedmiotem porozumienia z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym w Stoczni Gdańskiej z dnia 31 sierpnia br. Natomiast we wstępie do uchwały czytamy: „Rada Ministrów po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych postanowiła…”. […] Uchwała nie została uzgodniona z obecnym NSZZ „Solidarność” i nie podano jej do publicznej wiadomości. […] Uchwała jest sprzeczna z sierpniowym Porozumieniem i stanowi naruszenie umowy społecznej, która jest jego podstawą. […] ► Nowy samodzielny dział „Dziennika Bałtyckiego” pt. „Samorządność”, redagowany przez zespół MKZ „Solidarność” w Gdańsku pod kierunkiem Lecha Bądkowskiego, będący przedmiotem sporu, uzyskuje niezależność od redakcji gazety. ► Ukazuje się 1. numer „Solidarności Ziemi Łódzkiej” – Biuletynu Informacyjnego NSZZ „S” MKZ Ziemi Łódzkiej. Redaguje zespół w składzie: Benedykt Czuma, Stefan Niesiołowski, Andrzej Woźnicki, Wojciech Mantaj, Ryszard Batory, Małgorzata Bartyzel, Andrzej Terlecki, Rafał Terlecki. Do 13 grudnia1981 r. ukaże się 61 numerów.

12 października

► W Gdańsku spotyka się 105 przedstawicieli kół NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania z 23 województw. Omówione zostają negocjacje, jakie prowadzili gdańscy nauczyciele z komisją resortową: najważniejsze ze 148 postulatów – podwojenie nakładów na oświatę oraz obniżenie wymiaru godzin pracy nauczyciela do górnej granicy uznawanej przez UNESCO (18 godzin tygodniowo) – zostały przez stronę rządową odrzucone. W trakcie spotkania powołana zostaje KKK Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”. Na zakończenie dyskutanci apelują o odkłamanie programów nauczania, w tym przywrócenie nazwisk nieobecnych w antologiach literackich. ► Kolejny MKZ NSZZ konstytuuje się w Białymstoku. Zrzesza 21 zakładów, reprezentujących 4,6 tys. członków, oraz warunkowo 12 zakładów, w których nie złożono deklaracji o wystąpieniu ze starych związków. Wybrane zostało 18-osobowe Prezydium MKZ, kierowane przez trzech współprzewodniczących: Jerzego Prajznera (Białostockie Zakłady Unitra-Biazet), Stanisława Przestrzelskiego (Białostockie Zakłady Graficzne) i Jana Wołowskiego (Fabryka Przyrządów i Uchwytów); rzecznikiem prasowym został Leszek Jakub Sławiński. ► Powstaje Komitet Koordynacyjny „Solidarności” w Nowym Targu, skupiający Komitety Założycielskie „Solidarności” z terenu byłego powiatu nowotarskiego (z wyjątkiem miasta Zakopane). Jego przedstawiciele: Stanisław Kołodziej, Krzysztof Rajski i Wojciech Szopiński, wchodzą w skład MKZ NSZZ Kraków. ► Ukazuje się 1. numer „Nasza Solidarność” – Biuletyn Informacyjny Międzyzakładowej Komisji Robotniczej Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Jastrzębie. W skład redakcji wchodzą: Jerzy Skwara, Tadeusz Jedynak, Grzegorz Stawski, Wiesław Gwiżdż, Henryk Wuttke, Piotr Musioł, Andrzej Grajewski, Władysław Kałduński. Do 13 grudnia 1981 r. ukaże się 30 numerów.

13 października

► W Gdańsku zbiera się KKP NSZZ „Solidarność”. Zebrani zastanawiają się, jak doprowadzić do realizacji postulatów pracowniczych, zapisanych w Porozumieniu Gdańskim. Andrzej Gwiazda podkreśla, że wszystkie strajki musi zatwierdzić MKZ. Lech Wałęsa wskazuje, że: Strajk jest ostatecznością. Losy naszego kraju są naszymi losami i strajk uderza w nas samych. […] Rozumiem, że rząd miał tysiące postulatów do przeczytania, a tam były również zmiany na stanowiskach, nowi ludzie przyszli i trzeba być wyrozumiałymi. […]

14 października

► Spotkanie z Jackiem Kuroniem w auli Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego gromadzi około tysiąca studentów, obecni są również m.in. dziekan, dwaj I sekretarze wydziałowi POP PZPR, kilku pułkowników ze Studium Wojskowego (w „cywilu”). J. Kuroń stwierdza m.in., że: […] rozwiązaniem zadowalającym mnie dziś byłaby taka sytuacja: ożywa istniejąca Partia i wysuwa program takiego ładu społecznego, który łączyłby w sobie inicjatywę, samorządność i samodzielność wszystkich powstających obecnie ruchów społecznych, przedsiębiorstw i załóg z centralnym planowaniem, oczywiście zasadniczo zmodyfikowanym i kierownictwem politycznym partii, zgodnie z gdańskim porozumieniem. Można wątpić, żeby taki ruch w partii był dziś możliwy. Dlatego wypracowanie takiego programu musi być dziełem tych ruchów społecznych. […]

15 października

► W Gdańsku zbierają się członkowie MKZ NSZZ „Solidarność”. Obradują nad projektem ordynacji wyborczej Związku, realizacją postulatów płacowych i organizacją akcji propagandowej na rzecz rejestracji „Solidarności”. Zebrani wystosowują zaproszenie do wszystkich MKZ-ów w kraju na ogólnopolskie spotkanie 20 października br. Gospodarzem spotkania będzie Komitet Robotniczy kopalni. XXX-lecia PRL w Jastrzębiu. ► W Pradze rozpoczyna się posiedzenie Rady Wojskowej Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego. ► Związek Nauczycielstwa Polskiego występuje z Centralnej Rady Związków Zawodowych i przyjmuje nazwę Federacji Pracowników Oświaty i Wychowania oraz Nauki i Szkolnictwa Wyższego. ► Z tajnych dokumentów MSW: Komendy Wojewódzkie MO otrzymują z MSW telefoniczne polecenie natychmiastowego nadesłania list osób przewidzianych do izolacji w przypadku powstania poważnego zagrożenia.

16 października

► Dobiegają końca dwudniowe obrady 176 Konferencji Episkopatu Polski. Wydany komunikat stwierdza: […] należy dążyć do stabilizacji opartej na porozumieniach społecznych, do odnowy moralnej w życiu publicznym, postępu gospodarczego, samorządności społecznej. Wszyscy Polacy chcą się czuć gospodarzami we własnym domu. Trzeba jednak mieć na uwadze okoliczności miejsca i czasu. Dlatego działania nasze muszą być rozważne i zapewniające ład społeczny. […] ► W Warszawie pełnomocnicy Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” spotykają się z przedstawicielami Sądu Wojewódzkiego. Najważniejszymi punktami spornymi w projekcie statutu są: obszar działania Związku, charakter prawa do strajku, wzmianki o kierowniczej roli partii w państwie, sojuszach państwa, zakaz przyjmowania funkcji związkowych przez działaczy partyjnych, funkcjonariuszy administracji państwowej. ► W Zakopanem powstaje pierwszy w tym mieście Komitet Założycielski „Solidarności”, w Zespole Opieki Zdrowotnej. Przewodniczącą zostaje Barbara Tarnowska. ► Ukazuje się 1. numer „Biuletynu Informacyjnego” Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „S” Region Środkowo-Wschodni. Redakcję tworzą: Ewa Kowalska, Waleria Kunicka, Danuta Winiarska, Bronisław Kowalski, Waleria Misiewicz, Przemysław Zwoliński, Maryla Malinowska, Andrzej Michalczuk, Małgorzata Jadczak-Nowacka, Wacław Biały, Maria Dacko, Jacek Giszczak, Ryszard Jankowski, Andrzej Niewczas, Jan Krzysztof Wasilewski, Michał Zulauf, Marek Łoś, Cezary Listowski, Stanisław Jan Królik, Janusz Stworko, Zdzisław Bradel, Ewa Kipa, Wiesław Lipiec, Krzysztof Sawicki. Do 13 grudnia 1981 r. ukaże się 58 numerów.

17 października

► Odbywa się inauguracyjne zebranie zespołu powołanego przez Radę Państwa w celu opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych. Przedstawiciele „Solidarności” z przewodniczącym KKP Lechem Wałęsą na czele wnioskują o zawieszenie dalszych prac zespołu do czasu rejestracji Związku. ► W Gdańsku toczą się negocjacje między Komisją Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej pod przewodnictwem ministra Mariana Śliwińskiego a przedstawicielami pracowników służby zdrowia i opieki społecznej, zrzeszonych w NSZZ „Solidarność” pod przewodnictwem Aliny Pienkowskiej. „Solidarność” żąda podwyżki płac o 1200-2000 zł – ministerstwo proponuje 700 zł. Rozmowy zostają zawieszone.

17-31 października

► We Wrocławiu trwają negocjacje między Międzyokręgową Komisją Porozumiewawczą NSZZ „Solidarność” Kolejarzy a Komisją Rządową; rozmowy są kilkakrotnie przerywane; 21 X w lokomotywowni rozpoczyna się głodówka protestacyjna 34 członków „Solidarności” – pracowników PKP z 8 dyrekcji okręgowych kolei i biur projektowych kolejnictwa, m.in. Krzysztof Gołygowski – przewodniczący NSZZ „S” kolejarzy Dolnego Śląska, a także Andrzej Ciechomski, Krzysztof Ciuraj, Mieczysław Glinczewski, Zbigniew Iwaniuk, Aleksander Janiszewski, Henryk Jarząbek, Wojciech Karkuciński, Jan Nesler, Mieczysław Rzepicki, Zbigniew Siwicki, Edward Skrzypczak, Zygmunt Sobolewski Władysław Tatarzyński, Ewaryst Waligórski i Konstanty Wojciechow Głodujący wydają Oświadczenie, w którym stwierdzają, że […] nie mogąc pogodzić się z niesłusznymi decyzjami rządu PRL i przedstawicieli Ministerstwa Komunikacji odnośnie przerwania rozmów w Lokomotywowni Wrocław Główny między NSZZ “Solidarność” - Międzyokręgową Komisją Porozumiewawczą Kolejarzy, a Komisją Rządową, jako wybrani delegaci poszczególnych DOKP do rozmów na znak protestu ogłaszamy głodówkę do czasu podjęcia rozmów. Głodówka rozpoczyna się w południe w świetlicy lokomotywowni. 23 X rozmowy zostają wznowione z udziałem doradców, prof. Mieczysława Zlata i dr. prawa Antoniego Lenkiewicza a komisją resortu komunikacji. 26 X przybywa komisja rządowa pod przewodnictwem wiceministra pracy, płac i spraw socjalnych Janusza Obodowskiego. W nocy uzgodniony zostaje pierwszy sporny punkt, dotyczący dodatku wyrównawczego. Głodujący kolejarze przerywają protest. 31 X w Lokomotywowni Wrocław Główny zostaje podpisanie porozumienie pomiędzy Międzyokręgową Komisją Porozumiewawczą Kolejarzy NSZZ „Solidarność” a Komisją Rządową pod przewodnictwem ministra Aleksandra Kopcia.