Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Sierpień 1980

26 sierpnia

► Wznowione zostają rozmowy między gdańskim MKS a Komisją Rządową. Stanowisko MKS prezentuje Andrzej Gwiazda: […] Naszym celem jest powołanie rzeczywistej organizacji pracowników, w którą ludzie byliby w stanie uwierzyć. […] Obie strony powołują grupę roboczą, która ma wyjaśniać rozbieżności i rozważyć postulat utworzenia wolnych związków zawodowych. ► Strajkują kolejne zakłady w całym kraju: wydział stalowni Huty im. Lenina (Komitet Strajkowy Huty wyraża pełną solidarność ze strajkującymi na Wybrzeżu i wysuwa listę 41 postulatów), zakłady przemysłowe w Olsztynie, KWK Thorez w Wałbrzychu, zakłady w Skawinie, Zakłady im. H. Cegielskiego w Poznaniu, Huta Szkła w Sandomierzu, Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego w Toruniu, Fabryka Urządzeń Przeciwpożarowych w Kościanie, komunikacja miejska w Bielsku-Białej, Koszalinie i Łodzi (kolportowane są ulotki „O co walczą robotnicy Wybrzeża” oraz instrukcja „Jak strajkować”. Powstaje Komitet Strajkowy i formułowana jest lista 16 postulatów) i w Rzeszowie. ► W Częstochowie obraduje Rada Główna Episkopatu Polski, która w Komunikacie stwierdza, że warunkiem spokoju społecznego jest poszanowanie praw narodu, w tym prawa pracowników do swobodnego zakładania związków zawodowych. Kardynał Stefan Wyszyński wygłasza kazanie, w którym stwierdza: […] praca zawodowa jest nie tylko elementem ekonomicznym, jest również elementem społecznym i moralnym, wiążącym się z formacją duchową człowieka. Jeżeli ta praca jest pogłębiana, przestaje kuleć cała gospodarka narodowa. Dlatego praca, a nie bezczynność jest sprzymierzeńcem człowieka, sprzymierzeńcem w jego życiu osobistym, w dobrobycie narodowym. Im sumienniej będziemy pracowali, tym mniej będziemy pożyczali. […] Gdy pytano, co robić, powiedziałem: Po pierwsze – rzetelniej pracować; po drugie – unikać niszczycielstwa i oszczędzać; po trzecie – mniej pożyczać i mniej wywozić; po czwarte – lepiej zaopatrywać ludzi i zaspokajać ich codzienne potrzeby, jako że godzien jest pracownik zapłaty swojej. […] ► Fragmenty homilii Prymasa nadaje telewizja, cenzurując fragmenty krytyczne wobec władzy. ► Na stanowisku przewodniczącego Centralnej Rady Związków Zawodowych Jana Szydlaka zastępuje Romuald Jankowski. ► W Szczecinie utworzony zostaje społeczny fundusz Wolnych Związków Zawodowych. Datki na jego rzecz sięgnęły prawie 1,5 miliona złotych. ► W Nowej Hucie-Bieńczycach 6-dniową głodówkę solidarnościową z Wybrzeżem, połączoną z modlitwą w intencji strajkujących robotników, podejmują: Adam Macedoński, Mieczysław Majdzik, Stanisław Tor, Jan Leszek Franczyk oraz Zygmunt Łenyk. ► Z tajnych dokumentów MSW. Kierownik Sztabu MSW zarządza: […] 1. Odwołać wszystkich funkcjonariuszy i pracowników resortu z urlopów wypoczynkowych i szkoleniowych. 2. Wstrzymać – do odwołania – urlopy wypoczynkowe i szkoleniowe, łącznie z urlopami zagranicznymi. 3. Skoszarować Zmotoryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej i słuchaczy wszystkich szkół resortu […]. Podczas posiedzenia Sztabu MSW przy pomocy Komendy Głównej MO opracowuje się koncepcję blokady stoczni w Gdańsku, […]

26-30 sierpnia

► W Lublinie w kościele św. Ducha głodówkę w intencji strajkujących na Wybrzeżu podejmują uczestnicy Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela: Adam Cichocki, Wiesław Knitter, Tomasz Mickiewicz, Krzysztof Prokop, Krzysztof Protz, Witold Starnawski, o. Bronisław Sroka (do 27 sierpnia) i (od 27 sierpnia) Marek Sowa. W wydanym oświadczeniu piszą: […] postanowiliśmy rozpocząć modlitwę i ofiarę w postaci postu całkowitego (tak długą jak pozwalają na to warunki): za wolność narodu oraz uszanowanie prawdy, że każdy człowiek rodzi się i żyje wolnym, za strajkujących robotników Wybrzeża i innych miast Polski o wytrwanie dla nich, za wszystkich prześladowanych, więzionych, bitych i zabijanych, a w szczególny sposób za niewinnie skazanego i więzionego Kozłowskiego i jego rodzinę, za bohaterstwo wśród Polaków, wyzwolenie ich z niewoli, niewiedzy i kłamstwa. […]

26-31 sierpnia

► We Wrocławiu strajkuje m.in. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, Budowa Elektrociepłowni Czechnica, Budowa Elektrociepłowni II, Hutmen, Elwro, FAT, PKS, Przedsiębiorstwa Budownictwa Inżynierii Miejskiej, Przedsiębiorstwa Transportu Komunalnego, Stocznia Remontowa i Wrocławska Stocznia Rzeczna, Archimedes, Fadroma, Hydral, Okręgowe Przedsiębiorstwo Przemysłu Mięsnego, Pafawag, Przedsiębiorstwo Budownictwa Uprzemysłowionego, Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne i ZNTK. Na terenie VII Zajezdni MPK przy ul. Grabiszyńskiej powstaje Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, w skład którego wchodzą m.in.: Jerzy Piórkowski, Andrzej Błaszczyk, Hubert Hanusiak, Zbigniew Kopystyński, Edward Majko, Andrzej Pawlik, Zbigniew Przydział, Adam Skowroński, Czesław Stawicki, Andrzej Talar, Krzysztof Turkowski i Bogusław Ziobrowski; przewodniczącym prezydium MKS zostaje J. Piórkowski. MKS wydał odezwę Do Mieszkańców Wrocławia. 31 sierpnia MKS reprezentuje 176 przedsiębiorstw.

27 sierpnia 1980

► Obraduje Biuro Polityczne KC PZPR. Stanisław Kania przyznaje, że problemem nr 1 jest nasz stosunek do głównej kwestii politycznej – do utworzenia politycznej organizacji odrębnych związków zawodowych. stwierdza: rozpatrywana jest też możliwość zdobycia portów Północnego i w Świnoujściu. Zadania tego nie można powierzyć wojsku. Robi się rozpoznanie, czy mogłaby tego dokonać MO. To nie jest sprawa prosta i łatwa, trzeba mieć też świadomość grożących konsekwencji. Nawet jeśli się porty zdobędzie – to co potem? Kto je będzie obsługiwał. Potrzebni fachowcy. S. Kania sprzeciwia się opublikowaniu postulatów strajkujących przez „Sztandar Młodych” i popiera działania cenzury. Wojciech Jaruzelski proponuje podjąć różne środki nacisku, np. […] osłonę Stoczni przed tłumem przypadkowym, bardziej ostro rozmawiać z Wałęsą, nie tylko pertraktować, ostrzec, że weszli na etap, który ich obciąża odpowiedzialnością za porządek publiczny, uświadomić ludności, że nie będziemy w stanie zapewnić zaopatrzenia, jeśli strajk będzie się przedłużał, bo zasoby się kończą. […]

27-28 sierpnia

► W nocy między drugą a trzecią zmianą rozpoczyna się strajk w KWK „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu-Zdroju.

27-31 sierpnia

► W Kombinacie Metalurgicznym Huta Katowice w Dąbrowie Górniczej, na kilku wydziałach dochodzi do kilkugodzinnych strajków, a od 28 sierpnia rozpoczyna się strajk okupacyjny, do którego dołączają pozostałe zakłady i instytucje z terenu huty. Po krótkich negocjacjach dyrekcja podpisuje z Komitetem Strajkowym porozumienie, dotyczące głównie problemów socjalnych i płacowych w Hucie. Następnie trzyosobowa delegacja udaje się do Gdańska, skąd przywozi materiały na temat organizacji i zasad tworzenia przyszłych struktur związkowych. Strajkujący rozwiązują Komitet Strajkowy Huty Katowice, a na jego miejsce powołują Międzyzakładowy Komitet Robotniczy z Andrzejem Rozpłochowskim na czele i ogłasza strajk. MKR odrzuca podpisane wcześniej porozumienie, tworzy listę nowych postulatów zakładowych i o wolne związki zawodowe. 31 sierpnia o północy MKR Huty Katowice podpisuje porozumienie o warunkowym zawieszeniu strajku.

28 sierpnia

► Warszawski „Sztandar Młodych” jako pierwszy ogólnopolski dziennik publikuje listę 21 postulatów gdańskich. ► W Stoczni Gdańskiej kontynuowane są negocjacje między Komisją Rządową a MKS, który reprezentuje już ponad 500 zakładów. Tego dnia główne negocjowane problemy to: ograniczenie cenzury, uwolnienie więźniów politycznych i dostęp Kościoła do radia i telewizji. Wałęsa proponuje wspólny komunikat, że porozumienia, które zostaną zawarte w Gdańsku, będą dotyczyły całego kraju, co powstrzyma żywiołowe i – jego zdaniem – niepotrzebne strajki w innych regionach. Rozmowy odroczone zostają do godzin popołudniowych, lecz tego dnia nie są już podjęte. Mieczysław Jagielski wyjeżdża do Warszawy na konsultacje w sprawie postulatów dotyczących wolnych związków zawodowych i więźniów politycznych. Tego dnia w sali obrad dla strajkujących występują aktorzy Teatru Wybrzeże. ► Do Szczecina przybywa delegacja MKS z Wrocławia. Zostaje podjęta decyzja o utworzeniu Międzywojewódzkiego Komitetu Strajkowego Szczecin – Wrocław – Bydgoszcz. Szczeciński MKS i Komisja Rządowa powołują grupę ekspertów, której zadaniem jest opracowanie prawnej wykładni powoływania niezależnych związków zawodowych. Ze strony rządowej wchodzą do niej prof. Adam Łopatka, prof. Zbigniew Salwa, dr Stanisław Baniak, ze strony MKS: adw. Mirosław Kwiatkowski, adw. Andrzej Wybranowski, dr Edmund Kitłowski, radca prawny Andrzej Zieliński i rewident zakładowy Stoczni Szczecińskiej Mieczysław Gruda. Ustalono, że biorąc pod uwagę Konstytucję PRL oraz podpisane przez Polskę konwencje międzynarodowe, obywatele PRL mogą tworzyć nowe związki zawodowe. Podkreślono jednak, że nie ma przeszkód prawnych w rejestracji związku, jeśli akceptuje on zasady prawno-ustrojowe zawarte w Konstytucji. ► Strajk w Zakładach Predom-Romet Bydgoszcz. Powstaje Komitet Strajkowy, któremu przewodniczy Jan Rulewski. ► Solidaryzując się z robotnikami Stoczni Gdańskiej, podejmuje strajk Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu. Strajk rozpoczyna motorniczy Bonifacy Wysocki. Niepewni poparcia w mieście tramwajarze po kilku godzinach gotowi są powrócić do pracy, gdy otrzymują informację, że na przystankach powiewają małe biało-czerwone chorągiewki. Na czele Komitetu Strajkowego staje Czesław Szymkowiak. Kupione w kioskach Ruchu papierowe chorągiewki pozatykali na przystankach Ewa Wójciak i Marcin Kęszycki z Teatru Ósmego Dnia, kiedy rano dowiedzieli się, że tramwaje nie wyjechały z zajezdni.

28-29 sierpnia

► Solidaryzując się z robotnikami Wybrzeża strajkuje Zakład nr 2 Fabryki Samochodów Małolitrażowych Fiat w Tychach (przewodniczący Komitetu Strajkowego: Leszek Waliszewski). Wkrótce przyłącza się załoga Zakładu nr 1 w Bielsku Białej. Strajkujący domagają się wyemitowania w środkach przekazu informacji o ich proteście, a także realizacji ich postulatów zakładowych. Strajk został zawieszony po nadaniu przez dziennik telewizyjny informacji o strajku.

29 sierpnia

► W Gdańsku na kolejną turę rozmów delegacja rządowa nie przybywa – w Stoczni trwa oczekiwanie na powrót Mieczysława Jagielskiego z Warszawy. ► W Szczecinie powstaje Komisja Ekspertów przy MKS, w której skład wchodzą Andrzej Kijowski, Andrzej Tymowski i Janina Walutowa. ► Rano do KWK Manifest Lipcowy w Jastrzębiu-Zdroju przyjeżdża delegacja partyjno-rządowa. KS przedstawia postulaty m.in. zniesienia czterobrygadowego systemu pracy, przyznania wolnych od pracy sobót i niedziel, powołania wolnych związków zawodowych oraz ogłoszenia w prasie i telewizji informacji o strajku w Manifeście Lipcowym solidaryzującym się z robotnikami Wybrzeża. Po bezskutecznych próbach przekonania strajkujących do powrotu do pracy, rozmowy zostają zawieszone. Do strajku dołączają się inne zakłady i utworzony zostaje Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z przewodniczącym Jarosławem Sienkiewiczem na czele. ► W całym kraju rozpoczynają się kolejne strajki solidarnościowe: w Zagłębiu Miedziowym stają kopalnie Polkowice, Rudna, Sieroszewice i inne; w Bydgoszczy powstaje MKS reprezentujący 32 zakłady; strajk podejmują: Huta Szkła Krosno, w Poznaniu Zakłady Metalowe im. H. Cegielskiego i Poznańska Fabryka Maszyn Żniwnych (przewodniczący Komitetu Str: Zdzisław Rozwalak), MPK w Żywcu, Cementownia w Opolu, Zakłady Obuwnicze w Polanicy, PKS w Oławie, Huta Zawiercie, PKS i MPK w Krakowie, zakłady w Suchej Beskidzkiej, Kłodzku, Tychach, Jeleniej Górze. ► Strajkuje huta Baildon, która prowadzi osobne rokowania z władzami. ► W Warszawie obraduje Biuro Polityczne KC PZPR. Ze stenogramu obrad: Władysław Kruczek, przewodniczący Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej PZPR: żaden apel nic nie pomoże. Trzeba zwołać V Plenum KC. Zastanowić się nad ogłoszeniem stanu wyjątkowego, zacząć bronić władzy. Józef Pińkowski: [Ogłoszenia stanu wyjątkowego] nie przewiduje nasza konstytucja. Jest tylko stan wojenny, ale też wprowadzić go nie można, bo jak wyegzekwować rygory, kiedy stanie cały kraj. To nierealne. Trzeba unikać wydawania zarządzeń, które nie mogą być wyegzekwowane.

29-31 sierpnia

► W Hucie Warszawa strajk solidarnościowy z robotnikami Wybrzeża. 31 sierpnia mszę św. dla strajkujących robotników odprawił ks. Jerzy Popiełuszko.