Instytut Pamięci Narodowej

Polskie Miesiące

Sierpień 1980

18 sierpnia

► Gdański MKS wydaje polecenie, by wszystkie służby miejskie pracowały normalnie; apeluje do władz Trójmiasta o wydanie zakazu sprzedaży alkoholu; wydaje odezwę do mieszkańców Trójmiasta: […] Strajkowe komitety zakładowe utrzymują porządek w zakładach pracy. Jest porządek i nie ma żadnych incydentów, możecie być o nas spokojni. Wytrzymamy!!! ► Od rana władze podejmują próby przerwania strajku w Stoczni Gdańskiej. Dyrektor przez megafony nakłania stoczniowców do podjęcia pracy, z helikoptera zrzucane są ulotki oczerniające przywódców strajku i wzywające do powrotu do pracy. ► W Szczecinie o 7.00 rano rozpoczyna strajk Stocznia Remontowa Parnica. Powstaje 13-osobowy komitet strajkowy, na czele którego stanął Aleksander Krystosiak. Postulaty identyczne z gdańskimi. O 10.30 – Stocznia Szczecińska im. Adolfa Warskiego. Na przewodniczącego Komitetu Strajkowego wybrano Mariana Jurczyka. ► KSS „KOR” i redakcja „Robotnika” wydają Apel, w którym informują o powstaniu MKS w Gdańsku i wzywają załogi robotnicze do tworzenia autentycznych reprezentacji pracowniczych – Wolnych Związków Zawodowych: […] Obowiązkiem każdego Polaka jest solidarność ze strajkującymi robotnikami i przeciwstawienie się policyjnej przemocy. Najbardziej elementarnym warunkiem przywrócenia spokoju społecznego jest spełnienie żądań strajkujących robotników Wybrzeża, zwolnienie wszystkich więźniów politycznych i zaprzestanie interwencji SB w działania obejmującego całą Polskę niezależnego ruchu robotniczego. ► W geście solidarności ze strajkującymi na Wybrzeżu rolnicy ze Zbroszy Dużej podejmują lokalną akcję protestacyjną w postaci wstrzymania dostaw mleka i płodów rolnych do punktów skupu, przeprowadzona zostaje także zbiórka pieniędzy, przekazanych następnie do Gdańska dla strajkujących. ► W przemówieniu telewizyjnym Edward Gierek przyznaje, że obok wielu czynników obiektywnych poważną rolę w powstaniu obecnego kryzysu odegrały błędy w polityce gospodarczej. Wzywa do zachowania spokoju i zapowiada korektę systemu płac, cen i zasiłków. ► Wieczorem w Gdańsku zbiera się Plenum KW PZPR z udziałem przewodniczącego Rady Państwa Henryka Jabłońskiego, członka BP KC PZPR Stanisława Kani i wicepremiera Tadeusza Pyki. Padają wypowiedzi o anarchii i działaniu sił antysocjalistycznych. Dowódca Marynarki Wojennej adm. Ludwik Janczyszyn oznajmia, że […] wojsko nie uczyni niczego, co mogłoby zachwiać jego więź ze społeczeństwem. […]

19 sierpnia

► W Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego przedstawiciele 20 strajkujących zakładów Szczecina powołują Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z Marianem Jurczykiem na czele oraz z zastępcami: Kazimierzem Fischbeinem i Marianem Juszczukiem; do Prezydium MKS wchodzą: Jarosław Mroczek, Stanisław Wądołowski, Maria Chmielewska, Stanisław Serafin, Stanisław Wiszniewski (Stocznia Szcz. im. A. Warskiego), Aleksander Krystosiak (Stocznia Parnica), Lucyna Plaugo (Szczecińska Centrala Materiałów Budowlanych), Jan Nowak (Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej), Mieczysław Soszyński (Port w Szczecinie), Wiesław Wojan (Zakłady Chemiczne Police), Waldemar Ban (ZSE Selfa), Leszek Dlouchy (Stocznia Gryfia). Przywódcy strajku nie wpuszczają na teren strajkującej Stoczni przedstawicieli opozycji demokratycznej spoza Szczecina (ze środowiska KSS „KOR”). Nieufnie traktują także przedstawicieli prasy zagranicznej. Niektóre szczecińskie zakłady pracy przekazywały swe postulaty komitetowi strajkowemu w Stoczni, deklarując solidarność z protestującymi, ale bez przerywania pracy. ► W Elblągu strajk rozpoczynają: węzeł PKP oraz Zamech. Elbląski MKS, który obejmuje także zakłady Pruszcza Gdańskiego, Starogardu i Tczewa, podporządkowuje się gdańskiemu. Strajki ogarniają także niektóre zakłady Kołobrzegu i Słupska. ► Gdański MKS Gdański MKS, który zrzesza już 253 zakłady, składa w Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku list do premiera Edwarda Babiucha, zawierający 21 postulatów, i wzywa rząd do szybkiego podjęcia negocjacji. Wicepremier Tadeusz Pyka nawiązuje kontakt z 17 delegacjami robotniczymi – z pominięciem MKS. Do delegacji zakładów, które zgodziły się na pertraktacje, włączono przedstawicieli dyrekcji, partii i oficjalnych związków zawodowych . T. Pyka obiecuje spełnienie nawet bardzo wygórowanych żądań natury ekonomicznej, odrzuca wszystkie postulaty polityczne. ► Strajkują: Fabryka Maszyn Żniwnych w Płocku, Fabryka Autobusów w Sanoku, Zakłady Półprzewodników Tewa w Warszawie. ► W prasie sowieckiej pojawia się pierwsza wzmianka o strajkach w Polsce.

19-20 sierpnia

► Strajkuje nocna zmiana na Wydziale Mechanicznym Huty im. Lenina, dołączają: cementownia, koksownia i elektrociepłownia. Nad ranem Huta zostaje otoczona oddziałami MO. Strajk wygasa po spełnieniu przez dyrekcję postulatów płacowych.

20 sierpnia

► Delegacje robotnicze negocjujące z wicepremierem Tadeuszem Pyką zrywają rozmowy i podporządkowują się gdańskiemu MKS. Do strajku przystępują: Politechnika Gdańska, Instytut Maszyn Przepływowych PAN, Opera i Filharmonia Bałtycka. MKS reprezentuje już 304 strajkujące przedsiębiorstwa. ► Do szczecińskiego MKS dołączają zakłady ze Świnoujścia; w sumie reprezentuje on ponad 30 zakładów. ► W Krakowie rozpoczyna strajk Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne. ► 64 intelektualistów związanych z Towarzystwem Kursów Naukowych, Konwersatorium Doświadczenie i Przyszłość oraz Klubem Inteligencji Katolickiej formułuje apel, w którym wzywa rząd do uznania MKS i podjęcia rozmów ze strajkującymi: […] Robotnicy polscy z dojrzałością i determinacją walczą dziś o prawa swoje i nas wszystkich do lepszego i godniejszego życia. […] W tej walce miejsce całej postępowej inteligencji jest po ich stronie. Taka jest polska tradycja i taki jest nakaz chwili. Wszystko zależy od tego, jaka zostanie obrana droga wyjścia z obecnej sytuacji. Apelujemy do władz politycznych i do strajkujących robotników, aby była to droga kompromisu. […] W ciągu kilku następnych dni apel podpisuje ok. 200 osób. ► SB zatrzymuje kilkudziesięciu członków i współpracowników KSS „KOR” i innych działaczy opozycji demokratycznej, m.in. Marka Beylina, Seweryna Blumsztajna, Andrzeja Bulca, Andrzeja Celińskiego, Jana Bohdana Cywińskiego, Krzysztofa Gąsiorowskiego, Krystynę Iwaszkiewicz, Kazimierza Janusza, Dariusza Kupieckiego, Jacka Kuronia, Jana Lityńskiego, Witolda Łuczywo, Zenobię Łukasiewicz, Adama Michnika, Wojciecha Ostrowskiego, Małgorzatę Pawlicką, Wacława Pikulskiego, Zbigniewa Romaszewskiego, Jana Sęka, Macieja Strója, Romualda Szeremietiewa, Józefa Śreniowskiego, Krzysztofa Wolickiego i Henryka Wujca.

21 sierpnia

► O godzinie 10.00 w świetlicy głównej Stoczni Szczecińskiej rozpoczynają się rozmowy pomiędzy szczecińskim MKS a Komisją Rządową pod przewodnictwem wicepremiera Kazimierza Barcikowskiego. Na sali oprócz członków MKS znajduje się 105 przedstawicieli poszczególnych wydziałów Stoczni i 106 przedstawicieli 53 zakładowych komitetów strajkowych. M. Jurczyk przedstawia delegacji rządowej 36 postulatów. Większość z nich pokrywa się z żądaniami strajkujących w Gdańsku. K. Barcikowski odrzuca głównie postulaty polityczne, podejmuje próbę zantagonizowania i odseparowania od siebie dwóch ośrodków strajkowych: szczecińskiego i gdańskiego – akcentuje, że w Gdańsku ster przejęli awanturnicy polityczni. Rozmowy zostają zawieszone do następnego dnia. Zewnętrzny wystrój szczecińskiego strajku upodabnia się do gdańskiego: na bramie stoczni pojawia się portret Ojca Świętego Jana Pawła II, wywieszona zostaje lista postulatów. Rozmowy z Komisją Rządową przekazywane są przez głośniki, wokół których gromadzą się tysiące mieszkańców. ► W Gdańsku trwają rozmowy między Komisją Rządową wicepremiera Mieczysława Jagielskiego a przedstawicielami niektórych strajkujących zakładów niewspółpracujących z MKS. ► Obraduje Biuro Polityczne KC PZPR. Stanisław Kania referuje sytuację społeczno-polityczną. Informuje o odwołaniu z Gdańska (w nocy z 20-ego na 21-ego), pod zarzutem przekroczenia kompetencji, Tadeusza Pyki i powołaniu na jego miejsce Mieczysława Jagielskiego. Na zakończenie Edward Gierek odczytuje list od Leonida Breżniewa, w którym sowiecki przywódca wyraża zaniepokojenie rozwojem wydarzeń w Polsce. ► W czasie mszy św. w Wambierzycach prymas Polski kard. Stefan Wyszyński wygłasza homilię, w której wzywa do pracy i zachowania spokoju. ► W Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie powstaje Robotniczy Komitet Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża, któremu przewodzili Zbigniew Bujak, Arkadiusz Czerwiński, i Zbigniew Janas. ► Oświadczenie solidaryzujące się ze strajkującymi robotnikami wydaje Polskie Porozumienie Niepodległościowe. ► SB dokonuje kolejnych zatrzymań działaczy opozycji: w Warszawie – Mirosława Chojeckiego, Wiesława Kęcika, Ludwika Dorna, Urszuli Doroszewskiej, Wojciecha Frąckiewicza, Sergiusza Kowalskiego, Adama Malczewskiego, Leszka Moczulskiego i Tadeusza Stańskiego; w Krakowie – Andrzeja Mietkowskiego, Wojciecha Sikory, Bronisława Wildsteina; we Wrocławiu – Aleksandra Gleichgewichta; w Toruniu - Wiesława Cichonia, Jana Szai, Stanisława Śmigla.

22 sierpnia

► Do Stoczni Gdańskiej przybywają Tadeusz Mazowiecki, Bronisław Geremek oraz Andrzej Celiński; przedstawiają robotnikom tekst apelu 64 intelektualistów. Prezydium MKS powierza Tadeuszowi Mazowieckiemu zadanie utworzenia Komisji Ekspertów, która ma wesprzeć przedstawicieli strajkujących w czasie negocjacji z rządem. ► W Poznaniu Stanisław Barańczak, Lech Dymarski, Włodzimierz Filipek, Jacek Kubiak oraz studenci członkowie Studenckiego Komitetu Solidarności w UAM – zbierają pieniądze dla strajkujących stoczniowców oraz podpisy pod listem otwartym popierającym strajkujących w Stoczni. List podpisało 55 poznańskich literatów, naukowców, artystów, dziennikarzy i działaczy opozycji. ► Delegacja MKS spotyka się z wicepremierem Mieczysławem Jagielskim. Obie strony uzgadniają rozpoczęcie negocjacji następnego dnia na terenie Stoczni Gdańskiej. ► Do strajku przystępują kolejne zakłady: w Słupsku, Bydgoszczy, Toruniu, Kołobrzegu i Tarnowskich Górach, w Olsztynie (Olsztyńskie Zakłady Opon Samochodowych Stomil).

23 sierpnia

► Gdański MKS zrzesza 388 zakładów. Do Stoczni Gdańskiej przybywa wojewoda gdański Jerzy Kołodziejski, z którym MKS uzgadnia czas rozpoczęcia rozmów z Komisją Rządową na godzinę 20.00. Po wstępnych rozmowach i przedstawieniu przez Mieczysława Jagielskiego stanowiska strony rządowej odrzucającego podstawowe warunki MKS (odblokowania łączności telefonicznej i zaprzestania represji wobec osób wspomagających strajk), negocjacje zostają odroczone. ► Ukazuje się 1. numer „Strajkowego Biuletynu Informacyjnego <Solidarność>”, redagowanego przez Konrada Bielińskiego, Mariusza Wilka i Krzysztofa Wyszkowskiego. Biuletyn zawiera m.in. treść Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz listę członków prezydium MKS. Do 31 sierpnia ukaże się 14 numerów. Od 15 numeru gazeta nosi tytuł „Biuletyn Informacyjny »Solidarność«”. ► MKS zaczyna posługiwać się znakiem graficznym Solidarności, opracowanym przez absolwenta gdańskiej PWSP – Jerzego Janiszewskiego.

24 sierpnia

► Do Gdańska przybywają niektórzy spośród sygnatariuszy apelu intelektualistów, m.in. Bohdan Cywiński, Tadeusz Kowalik, Waldemar Kuczyński, Jadwiga Staniszkis, Andrzej Wielowieyski. Dołączają do Tadeusza Mazowieckiego i Bronisława Geremka, tworzących Komisję Ekspertów przy MKS. ► Rozpoczynają się obrady IV Plenum KC PZPR. Stanisław Kania przedstawia informację o sytuacji społeczno-politycznej w kraju. Ocenia, że w Gdyni i Gdańsku strajkuje około 130 tys. pracowników w 140 zakładach, w Szczecinie – 60 tys., w województwach elbląskim i słupskim 25 tys. S. Kania określa te i poprzednie strajki jako protest przeciwko błędom w polityce państwa. Plenum wypowiada się za prowadzeniem rozmów ze strajkującymi, a przeciw użyciu siły. Przemawia E. Gierek, który ponownie podkreśla słuszność programu podjętego przez jego ekipę w 1970 r., informuje jednak, że Biuro Polityczne proponuje dokonać daleko idących zmian w samym Biurze i w Sekretariacie KC. Podczas dyskusji I sekretarz KW w Gdańsku Tadeusz Fiszbach stwierdza, że: […] błędem byłoby sądzić, że strajk w Stoczni Gdańskiej, a następnie w kilkuset innych przedsiębiorstwach Trójmiasta był wynikiem działalności nielicznej grupy przedstawicieli sił antysocjalistycznych. […] ► Obraduje również Rada Państwa. Premier Edward Babiuch wnosi o odwołanie ze stanowisk wicepremierów Tadeusza Pyki i Tadeusza Wrzaszczyka i powołanie na ich miejsce Józefa Pińkowskiego i Tadeusza Grabskiego. Proponuje również odwołanie ministrów Władysława Kopcia, Emila Wojtaszka, Eugeniusza Grochala. Następnie sam składa dymisję. Rada Państwa powierza pełnienie funkcji premiera J. Pińkowskiemu. ► Pod presją Moskwy powołany zostaje specjalny sztab w składzie: premier Józef Pińkowski, wicepremier Mieczysław Jagielski, minister obrony gen. Wojciech Jaruzelski i minister spraw wewnętrznych Mirosław Milewski. Sztab ma za zadanie przygotowanie planu zdławienia protestów robotniczych siłą. ► Na znak solidarności z robotnikami Wybrzeża przerywają pracę i tworzą komitety strajkowe zakłady w Krośnie, m.in.: WSK-PZL, Fabryka Amortyzatorów Polmo, ZUN Naftomet, Fabos, PKS, ZPL Krosnolen, Lotnicze Zakłady Naprawcze, PBN Naftomontaż, Krośnieńska Huta Szkła. ► Strajkujący stoczniowcy otrzymują informację o zarządzeniu podwyższonej gotowości bojowej w oddziałach wojsk sowieckich stacjonujących w Polsce. ► Ukazuje się 1. nr pisma „Jedność” – pismo strajkowe szczecińskiego MKS. Redaguje zespół: Leszek Dlouchy, Tadeusz Dziechciowski, Karol Markowski, Lidia Kowalińska-Maślanka, Jarosław Piwar, Krzysztof Sałaciński, S. Wiszniewski, Tomasz Zieliński, Andrzej Ł. Węglarz, Michał Paziewski, Marek Mikołajczak, Krystyna Mikołajczak. Później pismo stanie się tygodnikiem NSZZ „Solidarność” Pomorza Zachodniego. Ostatni 67 numer ukazał się 11 grudnia 1981 r.

25 sierpnia

► Rzecznik prasowy gdańskiego MKS Lech Bądkowski na konferencji prasowej informuje, że do czasu odblokowania połączeń telefonicznych rozmowy z komisją rządową nie zostaną wznowione. Podczas nocnego spotkania delegatów MKS z wojewodą gdańskim uzgodniono sposób podawania w środkach masowego przekazu informacji o przebiegu rozmów; wojewoda zobowiązał się też do przywracania łączności telefonicznej. W nocy telefony zostają odblokowane. ► Przebywający w stoczni dziennikarze krajowi w specjalnym oświadczeniu protestują przeciwko fałszywemu obrazowi wydarzeń, prezentowanemu w prasie i telewizji. Z koncertem dla strajkujących występują artyści Opery i Filharmonii Bałtyckiej. Wykonano utwory Fryderyka Chopina i Stanisława Moniuszki. Udział wzięli: Elwira Hodinarowa – fortepian, Elżbieta Hornung – śpiew, Jan Daniec – śpiew, Adolf Malinowski – konferansjerka. ► Strajkują pracownicy Polskich Linii Oceanicznych w Szczecinie oraz statki stojące w porcie szczecińskim. ► Gdańska popołudniówka „Wieczór Wybrzeża” jako pierwsza oficjalna gazeta informuje o istnieniu gdańskiego MKS i 21 postulatach. ►Biuro Polityczne KC Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego powołuje specjalną Komisję ds. Polski, której celem jest uważne śledzenie sytuacji kształtującej się w PRL. W skład komisji, na której czele stanął Michaił Susłow, weszli: szef KGB Jurij Andropow, minister spraw zagranicznych Andriej Gromyko i minister obrony Dmitrij Ustinow. KSS „KOR” wydał „Oświadczenie i Apel”

25-31 sierpnia

► W Stalowej Woli redaktorzy i współpracownicy niezależnego pisma „Spotkania”: Janusz Bazydło, Janusz Krupski, Jan Andrzej Stepek i Marek Zieliński, oraz Jan Sudoł z Przemyskiego Komitetu Obrony Ludzi Wierzących, przeprowadzają głodówkę solidarnościową ze strajkującymi robotnikami Wybrzeża.